تفسیر آیهٔ ۱۴۷ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مٰا يَفْعَلُ اللّٰهُ بِعَذٰابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ» (اگر سپاسگزاری کنید و ایمان آورید، خدا را با عذاب شما چه کار است؟). ظاهر آیه این است که خطاب متوجه مؤمنان است؛ چرا که سیاق سخن بر پایهٔ خطاب به آنان جریان دارد، و این خطاب با چشم‌پوشی از ایمانِ بالفعلِ آنان و با این فرض است که گویی از ایمان تهی هستند، چنان‌که مقتضای چنین خطابی همین است.

و این سخن کنایه از بی‌نیازیِ خدای متعال از عذاب آنان است؛ و اینکه اگر خود با ترک شکر و ایمان سزاوار عذاب نشوند، از جانب خدای متعال انگیزه‌ای برای عذابشان نخواهد بود؛ زیرا او از عذاب آنان سودی نمی‌برد تا آن را ترجیح دهد، و از وجودشان زیانی متوجه او نمی‌شود تا با عذابشان آن را از خود دور کند. بنابراین معنا چنین است: هیچ انگیزه‌ای برای عذابتان نیست اگر شکر بگزارید نعمت‌های خدا را با ادای حقِ واجبِ آن، و به او ایمان بیاورید؛ و خداوند همواره قدردانِ کسی است که شکر او را به جا آورد و به او ایمان آورد، و دانایی است که جایگاه شایستهٔ پاداش را به نیکی می‌شناسد.

و در این آیه دلالتی است بر اینکه عذابی که دامن‌گیر اهلش می‌شود، تنها از سوی خود آنان است نه از جانب خداوند؛ و همچنین است هر آنچه موجب عذاب می‌شود از قبیل گمراهی، شرک یا گناه. و اگر چیزی از این‌ها از جانب خدای متعال می‌بود، عذابی هم که در پی آن می‌آید از سوی او می‌بود؛ چرا که مسبَّب (معلول) به همان کسی منسوب است که سبب (علت) به او نسبت دارد.