تفسیر آیهٔ ۱۴۰ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتٰابِ أَنْ إِذٰا سَمِعْتُمْ- إلي قوله- مِثْلُهُمْ» (و به تحقیق در این کتاب بر شما نازل کرده است که هرگاه شنیدید... بی‌تردید شما نیز در آن هنگام مانند آنان خواهید بود)؛ مقصود، همان حکمی است که پیش‌تر در سورهٔ انعام نازل فرموده است: «وَ إِذٰا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتّٰى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَ إِمّٰا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطٰانُ فَلٰا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرٰى مَعَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِينَ» (و هرگاه کسانی را دیدی که در آیات ما [به تمسخر و باطل] فرومی‌روند، از آنان روی برتاب تا به سخنی دیگر بپردازند؛ و اگر شیطان آن را از یادت برد، پس از به یاد آوردن، هرگز با گروه ستمکاران منشین) (انعام: ۶۸)؛ چراکه سورهٔ انعام مکی است و سورهٔ نساء مدنی.

از اشارهٔ این آیه به آیهٔ سورهٔ انعام چنین دانسته می‌شود که برخی از خطاب‌های قرآن، گرچه متوجه شخص پیامبر (ص) شده، اما مقصود از آن حکمی عمومی است که تمام امت را در بر می‌گیرد.

و سخن خدای متعال که فرمود: «إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ» (بی‌تردید شما نیز در این صورت مانند آنان خواهید بود)، بیانگر دلیل این نهی است؛ یعنی ازاین‌رو شما را نهی کردیم که اگر در چنین شرایطی با آنان همنشین شوید، مانند آنان خواهید بود؛ و همچنین فرمودهٔ اوست که: «إِنَّ اللّٰهَ جٰامِعُ الْمُنٰافِقِينَ وَ الْكٰافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ» (همانا خدا همهٔ منافقان و کافران را در جهنم گرد خواهد آورد).

بحث روایی

و در همان کتاب، از محمد بن فضیل روایت شده که دربارهٔ سخن خداوند: « وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتٰابِ أَنْ إِذٰا سَمِعْتُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ- -إلي قوله- إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ» (نساء: ۱۴۰) [و به‌راستی در این کتاب بر شما نازل کرده است که هرگاه شنیدید آیات خدا... تا این سخن که: بی‌گمان شما در این صورت مانند آنان خواهید بود]، از امام ابوالحسن رضا (ع) نقل کرده است که فرمود: «إذا سمعت الرجل يجحد الحق و يكذب به-و يقع في أهله فقم من عنده و لا تقاعده»؛ یعنی هرگاه شنیدی کسی حق را انکار می‌کند و آن را دروغ می‌شمارد و به اهل آن بدگویی روا می‌دارد، از نزد او برخیز و با وی همنشینی مکن.

می‌گویم: در این باره روایت‌های دیگری نیز وارد شده است.