تفسیر آیهٔ ۱۱۰ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ» (الآیة) (و هر کس کار بدی انجام دهد یا به خویشتن ستم کند...). در این آیه تشویق و ترغیبی برای آن خیانتکاران است تا با آمرزش‌خواهی به‌سوی پروردگارشان بازگردند. و ظاهر این است که تردید میان کار بد و ستم به خویشتن، و پیشروی از بدی به ستم، به این سبب است که مقصود از «سوء» تعدی به دیگری و مراد از «ظلم» ستم بر خویشتن است؛ یا از آن روست که بدی سبک‌تر از ستم شمرده شده، درست مانند گناه صغیره در مقایسه با گناه کبیره؛ و خدا داناتر است.

بحث روایی

و در تفسیر عیاشی، از پیامبر خدا (ص) روایت شده است: «ما من عبد أذنب ذنبا فقام و توضأ- و استغفر الله من ذنبه-إلا کان حقیقا على الله أن یغفر له لأنه یقول:« مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللّٰهَ-يَجِدِ اللّٰهَ غَفُوراً رَحِيماً »» (هیچ بنده‌ای نیست که گناهی مرتکب شود، پس برخیزد و وضو بگیرد و از گناه خود از خدا آمرزش بطلبد، مگر آنکه بر خداست که او را بیامرزد؛ چراکه می‌فرماید: «هر کس کار بدی انجام دهد یا به خود ستم کند، سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را بسیار آمرزنده و مهربان خواهد یافت» [نساء: ۱۱۰]).

و [پیامبر خدا (ص)] فرمود: «إن الله ليبتلي العبد و هو يحبه ليسمع تضرعه» (همانا خداوند بنده را در حالی که دوستش دارد گرفتار می‌سازد تا زاریِ او را بشنود)، و فرمود: «ما کان الله لیفتح باب الدعاء-و یغلق باب الإجابة لأنه یقول:« اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ» و ما کان لیفتح باب التوبة-و یغلق باب المغفرة و هو یقول:« مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ-ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللّٰهَ يَجِدِ اللّٰهَ غَفُوراً رَحِيماً»» (خدا هرگز چنین نبوده است که درِ دعا را بگشاید و درِ اجابت را ببندد؛ زیرا می‌فرماید: «مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم» [غافر: ۶۰]؛ و هرگز چنین نبوده است که درِ توبه را باز کند و درِ آمرزش را ببندد، در حالی که می‌فرماید: «هر کس کار بدی انجام دهد یا به خود ستم کند، سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را بسیار آمرزنده و مهربان خواهد یافت» [نساء: ۱۱۰]).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۰ تا ۱۱۲ با هم

این آیه و دو آیهٔ پس از آن، همگی کلامی هستند که در پیِ یک هدفِ یگانه آمده‌اند، و آن بیانِ حقیقتِ گناهی است که انسان با کردارش مرتکب می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هر یک از این سه آیه عهده‌دار بیانِ جنبه‌ای از جنبه‌های آن است: آیهٔ نخست روشن می‌سازد معصیتی که انسان مرتکب می‌شود و جانش پیامدِ آن را می‌چشد و در کارنامهٔ اعمالش ثبت می‌گردد، بنده این فرصت را دارد که از آن به درگاه خدا توبه کند و از او آمرزش بخواهد؛ که اگر چنین کند، خدا را بسیار آمرزنده و مهربان خواهد یافت.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۱۰ تا ۱۱۴ با هم

—تا این سخن خدا: «ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللّٰهَ يَجِدِ اللّٰهَ غَفُوراً رَحِيماً» (نساء: ۱۱۰؛ سپس از خدا آمرزش بخواهد، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد یافت)— یعنی «أي إنهم لو استغفروا الله لغفر لهم» (اگر آنان از خدا طلب آمرزش می‌کردند، قطعاً آنان را می‌آمرزید)— «وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً-» تا این سخن که: «فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً-» (… ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۰۵ تا ۱۱۶ با هم

می‌گویم: این مضمون از طریق‌های دیگری نیز روایت شده است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۰۵، ۱۰۶، ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۱، ۱۱۲، ۱۱۳، ۱۱۴ و ۱۱۵ با هم

پس خداوند در این باره او را سرزنش و عتاب کرد و فرمود: «إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ-لِتَحْكُمَ بَيْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاكَ اللّٰهُ وَ لٰا تَكُنْ لِلْخٰائِنِينَ خَصِيماً- وَ اسْتَغْفِرِ اللّٰهَ-» (نساء: ۱۰۵-۱۰۶؛ ما کتاب را به حق بر تو نازل کردیم تا میان مردم بدانچه خدا به تو نمایانده داوری کنی، و… ادامه در متن کامل