تفسیر آیهٔ ۳۳ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِي جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ » (و آن کس که راستی را آورد و آن را باور داشت، آنان همان پرهیزگارانند). مراد از «آوردن راستی»، آوردن دین حق است، و مراد از «تصدیق کردنِ آن»، ایمان آوردن به آن است؛ و آن که این دین را آورد، پیامبر (ص) است.

و سخن خدا: « أُولٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ » (آنان همان پرهیزگارانند)؛ شاید اشاره به «الَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ» با صیغهٔ جمع («أولئك») از این رو باشد که آن موصول به حسب معنا جمع است؛ یعنی هر پیامبری که دین حق را آورده و به آنچه آورده ایمان داشته است؛ بلکه حتی هر مؤمنی که به دین حق گرویده و به آن فراخوانده است؛ چرا که دعوت به حق با گفتار و کردار، از شئون پیروی از پیامبر است؛ خدای متعال می‌فرماید: «قُلْ هٰذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَي اللّٰهِ عَليٰ بَصِيرَهٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي» (بگو این راه من است؛ من و هر کس که از من پیروی کرده، با بصیرت به سوی خدا فرا می‌خوانیم) (یوسف: ۱۰۸).

بحث روایی

در کتاب «مجمع‌البیان» دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ الَّذِي جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ » [زمر: ۳۳] آمده است: گفته شده منظور از آورندهٔ راستی، محمد (ص) است و کسی که آن را تصدیق کرد و باور داشت، علی بن ابی‌طالب (ع) است؛ و این مطلبی است که از امامان هدایت از خاندان محمد (ص) روایت شده است.

می‌گویم: در کتاب «الدر المنثور» نیز این سخن از ابن‌مردویه از ابوهریره نقل شده است. و با توجه به فرمودهٔ خدا در پایان آیه: « أُولٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ »، ظاهر این است که چنین برداشتی از باب «جَری» (تطبیق مفهوم آیه بر روشن‌ترین مصداقش) باشد.

و از طریق‌های اهل سنت روایت شده که تصدیق‌کنندهٔ آن ابوبکر است؛ که این نیز از قبیل تطبیقِ راوی است. همچنین روایت شده است که آورندهٔ راستی جبرئیل و باوردارندهٔ آن محمد (ص) است؛ این سخن نیز تطبیق دیگری از راوی است، جز آنکه سیاق آیات آن را رد می‌کند؛ زیرا آیات برای وصف پیامبر (ص) و مؤمنان جریان یافته است و جبرئیل از این موضوع بیرون است و کلام ربطی به او ندارد.