تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذٰلِكَ جَزٰاءُ الْمُحْسِنِينَ » (برای آنان نزد پروردگارشان هر چه بخواهند فراهم است؛ این است پاداش نیکوکاران). این پاداش آنان نزد پروردگارشان است؛ یعنی هر چه خواسته‌شان به آن تعلق گیرد در اختیارشان خواهد بود. بنابراین، خواست و اراده در آنجا سبب تام (علت کامل و بی‌نقص) برای تحقق هر چیزی است که انسان بخواهد، هر چه باشد؛ بر خلاف دنیا که در آن، رسیدن به هر یک از هدف‌های زندگی، افزون بر خواست و اراده، به عوامل و اسباب پرشماری وابسته است، که از جملهٔ آن‌ها کوشش و فعالیتی است که از پیوند اجتماعی و هم‌یاری کمک می‌گیرد.

پس آیه، نخست بر اقامت آنان در سرای قرب و در جوار پروردگار جهانیان دلالت دارد، و دوم بر اینکه هر چه بخواهند در اختیار دارند. این دو، پاداش پرهیزگاران است، و آنان همان نیکوکارانند؛ پس نیکوکاری‌شان سبب عطا شدنِ این پاداش به آنان است. نکتهٔ به کار رفتن اسم ظاهر به جای ضمیر در سخن خدا: « ذٰلِكَ جَزٰاءُ الْمُحْسِنِينَ » (این است پاداش نیکوکاران) نیز همین است؛ در حالی که مقتضای ظاهر این بود که گفته شود: «و ذلك جزاؤهم» (و این است پاداش آنان).

و توصیف آنان به احسان (نیکوکاری) ــ که ظاهرش کردار شایسته، یا هم باورِ حق و هم کردار نیک با هم است ــ گواه آن است که مقصود از تصدیقِ یادشده، تصدیق در گفتار و عمل است؛ افزون بر این‌که قرآن کسی را که بخشی از احکام نازل‌شده از سوی خدا را ترک کند، تصدیق‌کنندهٔ آن نمی‌خواند.