تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لاٰ يَسَّمَّعُونَ إِلَي الْمَلَإِ الْأَعْليٰ وَ يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جٰانِبٍ »؛ اصل « لاٰ يَسَّمَّعُونَ »، «لا یتسمعون» بوده و «تَسَمُّع» به معنای گوش‌فرا‌دادن است. این تعبیر کنایه از ممنوع‌بودن و رانده‌شدن شیاطین است و با همین عنایت، وصفی برای «هر شیطان» شده است؛ زیرا اگر صریحاً به معنای گوش‌ندادن می‌بود، کاری بیهوده را می‌رساند؛ چرا که اگر آنان گوش فرا نمی‌دادند، دلیلی نداشت که هدف قرار گیرند و رانده شوند.

«مَلأ» در میان انسان‌ها به اشراف و بزرگانی گفته می‌شود که چشم‌ها و انجمن‌ها را پر می‌کنند، و «ملأ اعلى» کسانی هستند که شیاطین می‌خواهند به سخنانشان گوش دهند؛ یعنی فرشتگان ارجمندی که ساکنان آسمان‌های برین هستند؛ چنان‌که کلام خدای متعال بر آن دلالت دارد، مانند این آیه: «لَنَزَّلْنٰا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَكاً رَسُولاً» (اسراء: ۹۵؛ قطعاً از آسمان فرشته‌ای را به عنوان پیامبر بر آنان نازل می‌کردیم).

قصد شیاطین از گوش‌فرا‌دادن به ملأ اعلی، آگاهی‌یافتن بر خبرهای غیبیِ فرودآینده بر این جهان زمینی است؛ مانند رویدادهای آینده و رازهای نهان، همان‌طور که خدای متعال به آن اشاره می‌فرماید: «وَ مٰا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيٰاطِينُ وَ مٰا يَنْبَغِي لَهُمْ وَ مٰا يَسْتَطِيعُونَ إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ» (شعراء: ۲۱۲؛ و شیاطین آن [قرآن] را فرود نیاورده‌اند، و نه سزاوارِ آنان است و نه توانایی‌اش را دارند؛ بی‌گمان آنان از شنیدن برکنار و محرومند)، و در سخنی دیگر به نقل از جن می‌فرماید: «وَ أَنّٰا لَمَسْنَا السَّمٰاءَ فَوَجَدْنٰاهٰا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وَ شُهُباً وَ أَنّٰا كُنّٰا نَقْعُدُ مِنْهٰا مَقٰاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهٰاباً رَصَداً» (جن: ۹؛ و ما آسمان را جست‌وجو کردیم و آن را آکنده از نگهبانان نیرومند و شهاب‌ها یافتیم، و ما پیش از این در جاهایی از آن برای شنیدن می‌نشستیم، اما هر کس اکنون بخواهد گوش فرا دهد، شهابی را در کمین خود می‌یابد).

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جٰانِبٍ »؛ «قذف» به معنای پرتاب‌کردن و تیرانداختن، و «جانب» به معنای سمت و جهت است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۱۰ با هم

معنای این پنج آیه [آیات ۶ تا ۱۰] این است: ما آسمانی را که نزدیک‌ترینِ آسمان‌ها به شماست — یا همان آسمانِ پایین‌تر را — با زینتی که همان ستارگان باشند آراستیم، و آن را از دستبردِ هر شیطان پلید و به‌دور از خیری کاملاً نگه داشتیم؛ شیاطینی که از گوش‌سپردن به ساکنانِ عالم بالا (مَلَأ اعلیٰ) — برای آگاهی از خبرهای غیبی که در میان خود ردّوبدل می‌کنند — منع شده‌اند و در حالی که رانده می‌شوند از هر سو هدف تیرِ شهاب قرار می‌گیرند، و برایشان عذابی همیشگی است که از آنان جدا نمی‌شود؛ مگر کسی که از خبرهای آنان دزدانه چیزی برباید، که شهابی شکافنده و نافذ در پی او می‌افتد که هرگز از هدفش به خطا نمی‌رود. ادامه در متن کامل