تفسیر آیهٔ ۴۱ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و روشن است کسی که دارای چنین صفتی باشد، لذت بردن و بهره‌مندی‌اش از نعمت‌ها با لذت و کامرواییِ دیگران تفاوت دارد، و روزی‌یافتنش نیز از جنسی دیگر است، هرچند در ضروریاتِ خوردن و آشامیدن با آنان مشترک باشد. از همین جا تأیید می‌شود که مقصود از کلام الهی: « أُولٰئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ » (آنان روزیِ مشخص و معینی دارند)، اشاره به این است که روزیِ آنان در بهشت ـ که بندگان خالص‌شده‌اند ـ روزیِ ویژه‌ای است که شباهتی به روزیِ دیگران ندارد و با آنچه مرتبه‌های پایین‌تر از آنان بهره‌مند می‌شوند درنمی‌آمیزد، هرچند در نام مشترک باشند.

بنابراین سخن خداوند: « أُولٰئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ »، یعنی روزیِ ویژه، مشخص و متمایزی از روزیِ دیگران دارند؛ پس «معلوم» بودنِ آن، کنایه از تمایز و برجستگیِ آن است، چنان‌که در آیهٔ: «وَ مٰا مِنّٰا إِلاّٰ لَهُ مَقٰامٌ مَعْلُومٌ» (صافات: ۱۶۴؛ و هیچ‌یک از ما نیست مگر آنکه جایگاهی مشخص دارد) نیز به همین معنا آمده است. اشاره با واژهٔ دور («أُولَئِكَ» به‌معنای آنان) نیز برای نشان دادنِ بلندیِ جایگاهِ والای آنان است.

اما اینکه برخی مفسران «معلوم» بودنِ روزیِ آنان را به معنای معلوم بودنِ ویژگی‌هایش دانسته‌اند ـ مانند اینکه ناگسستنی و ممنوع‌ناشدنی است، ظاهری زیبا، طعمی لذیذ و بویی خوش دارد ـ و نیز آنچه دیگران گفته‌اند که مقصود، معین بودنِ وقتِ آن است، به دلیل آیهٔ: «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهٰا بُكْرَهً وَ عَشِيًّا» (مریم: ۶۲؛ و روزی‌شان در آنجا صبحگاهان و شامگاهان است)، و همچنین این گفته که مقصود از آن خودِ بهشت است؛ همگی وجوهی نادرست و غیرمحکم‌اند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴۱ و ۴۲ با هم

و در «روضهٔ کافی» به سند خود از محمد بن اسحاق مدنی از امام باقر (ع) از پیامبر (ص) در حدیثی نقل شده است: «وَ أَمَّا قَوْلُهُ: « أُولٰئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ » قَالَ: يَعْلَمُهُ [یادداشت منبع: ۱) یعنی: خ.] الْخُدَّامُ- فَيَأْتُونَ بِهِ إِلَى أَوْلِيَاءِ اللهِ قَبْلَ أَنْ يَسْأَلُوهُمْ إِيَّاهُ؛ و اما سخن خدای متعال که: «آنان روزیِ معلوم و مشخصی دارند» (صافات: ۴۱)، فرمود: خادمان بهشتی آن را می‌دانند و پیش از آنکه اولیای خدا از آنان بخواهند، برایشان می‌آورند. أَمَّا قَوْلُهُ: « فَوٰاكِهُ وَ هُمْ مُكْرَمُونَ » قَالَ: فَإِنَّهُمْ لَا يَشْتَهُونَ شَيْئاً فِي الْجَنَّةِ إِلَّا أُكْرِمُوا بِهِ؛ و اما سخن خداوند که: «میوه‌ها [ی گوناگون]، در حالی که گرامی داشته‌شدگانند» (صافات: ۴۲)، فرمود: آنان در بهشت هیچ چیزی را هوس نمی‌کنند مگر آنکه با همان چیز مورد تکریم و احترام قرار می‌گیرند.»