تفسیر آیهٔ ۲۴ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

پس این فرموده که « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ » (آنان را بازدارید که بازخواست می‌شوند)، یعنی بازداشتشان کنید؛ زیرا باید بازخواست شوند تا از کارشان پرسش به عمل آید. سیاق آیات نشان می‌دهد که این فرمان به بازداشت و بازخواست، در همان راهِ دوزخ رخ می‌دهد.

سخنان مفسران در اینکه آن پرسش و بازخواست دربارهٔ چیست گوناگون است: برخی گفته‌اند از گفتن «لا إله إلا الله» بازخواست می‌شوند؛ برخی گفته‌اند به قصد تمسخر، از نوشیدن آب خنک بازخواست خواهند شد؛ و برخی گفته‌اند از ولایت علی(ع) پرسیده می‌شود.

بحث روایی

و در «مجمع البیان» دربارهٔ کلامی که خدای متعال می‌فرماید: « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ » (و متوقفشان سازید که بازخواست‌شدنی هستند) آمده است: از ابوسعید خُدری روایت شده که گفته شد: «عن ولاية علي(ع)» (از ولایت علی(ع) بازخواست می‌شوند).

می‌گویم: شیخ نیز در «امالی» با سند خود از انس بن مالک از پیامبر(ص) آن را روایت کرده است، و در «عیون» از علی(ع) و از امام رضا(ع) از پیامبر(ص) نقل شده، و در «تفسیر قمی» از امام(ع) روایت گردیده است.

و در «خصال» از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود: پیامبر خدا(ص) فرمود: «لا تزول قدم عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ أَرْبَعٍ: عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ، وَ شَبَابِهِ فِيمَا أَبْلَاهُ، وَ عَنْ مَالِهِ مِنْ أَيْنَ كَسَبَهُ وَ فِيمَا أَنْفَقَهُ، وَ عَنْ حُبِّنَا أَهْلَ الْبَيْتِ» (گامِ هیچ بنده‌ای در روز قیامت برداشته نمی‌شود تا آنکه از چهار چیز بازخواست شود: از عمرش که در چه راهی آن را سپری کرد، و از جوانی‌اش که در چه راهی فرسوده‌اش ساخت، و از مالش که از کجا به دست آورد و در چه راهی خرج نمود، و از محبت ما اهل‌بیت).

می‌گویم: در کتاب «علل الشرائع» نیز مانند همین روایت از پیامبر (ص) نقل شده است.

و در «نهج‌البلاغه» آمده است: «اتقوا الله في عباده و بلاده-فإنكم مسئولون حتي عن البقاع و البهائم» (از خدا دربارهٔ بندگان و سرزمین‌هایش پروا کنید، چرا که شما حتی در برابر زمین‌ها و چارپایان نیز مسئولید.)

و در کتاب «الدر المنثور»، بخاری در تاریخ خود، ترمذی، دارمی، ابن‌جریر، ابن‌منذر، ابن‌ابی‌حاتم، حاکم و ابن‌مردویه از انس روایت کرده‌اند که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود:

«ما من داع دعا إلي شيء-إلا كان موقوفا يوم القيامه لازما به لا يفارقه-و إن دعا رجل رجلا» (هیچ دعوت‌کننده‌ای نیست که به چیزی فراخوانده باشد، جز آنکه در روز قیامت متوقف می‌شود و با همان چیز همراه خواهد بود و از آن جدا نمی‌شود، حتی اگر مردی [تنها] مرد دیگری را [به کاری] فراخوانده باشد.) سپس آن حضرت آیهٔ « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ » (صافات: ۲۴؛ آنان را نگه دارید که حتماً بازخواست خواهند شد) را تلاوت فرمود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۴ تا ۲۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ مٰا لَكُمْ لاٰ تَنٰاصَرُونَ بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ » (و بازداشتشان کنید که آنان بازخواست می‌شوند؛ شما را چه شده است که یکدیگر را یاری نمی‌کنید؟ بلکه آنان امروز سر تسلیم فرود آورده‌اند). در مجمع‌البیان آمده است: در زبان عربی گفته می‌شود «وقفتُ أنا» (ایستادم) و «وقفتُ غيري» (دیگری را متوقف کردم و بازداشتم)؛ یعنی این فعل هم لازم (ناگذر) به کار می‌رود و هم متعدی (گذرا)؛ و برخی از قبیلهٔ بنی‌تمیم می‌گویند: «أوقفت الدابه و الدار» (چارپا یا خانه را متوقف کردم). پایان سخن طبرسی.