تفسیر آیهٔ ۱۰۱ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَبَشَّرْنٰاهُ بِغُلاٰمٍ حَلِيمٍ »؛ یعنی به او مژده دادیم که پسری بردبار به او روزی خواهیم کرد. در این تعبیر اشاره‌ای است به اینکه او پسر خواهد بود و به سن نوجوانی و جوانی (غلامی) می‌رسد. به‌کارگیری واژهٔ «غلام» در توصیف او ــ با اینکه او به سن مردانگی رسید ــ برای اشاره به همان دوره‌ای از زندگی اوست که صفت کمال و پاکیِ ذاتش در آن آشکار می‌شود؛ یعنی همان بردباری‌اش که او را بر صبر در راه خدا توانا ساخت، آنجا که گفت: « يٰا أَبَتِ افْعَلْ مٰا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ مِنَ الصّٰابِرِينَ » (ای پدر، آنچه را بدان مأموری انجام ده، که اگر خدا بخواهد مرا از شکیبایان خواهی یافت).

و در قرآن از میان پیامبران هیچ‌کس به «حِلم» (بردباری) ستوده نشده است، مگر این پیامبر بزرگوار در این آیه و پدرش در کلام خدای متعال که می‌فرماید: «إِنَّ إِبْرٰاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوّٰاهٌ مُنِيبٌ» (هود: ۷۵؛ به راستی ابراهیم بردبار، بسیار دلسوز و بازگشت‌کننده به سوی خداست).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰۰ و ۱۰۱ با هم

و در این سخن این اشکال هست ــ چنان‌که گفته شده ــ که پایان آیه با آن سازگاری ندارد، و آن سخن خداوند است که: « رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصّٰالِحِينَ » (پروردگارا، به من فرزندی از شایستگان ببخش)، و همچنین سخن پس از آن که می‌فرماید: « فَبَشَّرْنٰاهُ بِغُلاٰمٍ حَلِيمٍ » (پس او را به پسری بردبار مژده دادیم).

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰۱ و ۱۱۲ با هم

و در همان کتاب آمده است: عیاشی به سند خود از بُرَید بن معاویهٔ عِجلی روایت کرده که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: فاصلهٔ میان مژده‌داده‌شدن به ابراهیم دربارهٔ اسماعیل و مژده‌داده‌شدن به او دربارهٔ اسحاق (ع) چقدر بود؟ فرمود:

«كان بين البشارتين خمس سنين-قال الله سبحانه فَبَشَّرْنٰاهُ بِغُلاٰمٍ حَلِيمٍ يعني إسماعيل-و هي أول بشارة بشر الله به إبراهيم(ع)في الولد»؛ میان این دو بشارت پنج سال فاصله بود. خدای پاک و منزه فرمود: ﴿فَبَشَّرْنٰاهُ بِغُلاٰمٍ حَلِيمٍ﴾ [صافات: ۱۰۱] یعنی اسماعیل؛ و این نخستین مژده‌ای بود که خداوند دربارهٔ فرزند به ابراهیم (ع) داد.