تفسیر آیهٔ ۷۵ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لاٰ يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَ هُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ » (نمی‌توانند یاری‌شان کنند و حال آنکه آنان برای ایشان لشکری احضارشده‌اند). یعنی این معبودانی که به خدایی گرفته‌اند، نمی‌توانند این مشرکان را یاری دهند؛ زیرا مالک هیچ خیر و شری نیستند.

و در عبارت « وَ هُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ »، ظاهر آن است که ضمیر نخست («هُمْ») به مشرکان و ضمیر دوم («لَهُمْ») به معبودانِ غیرخدا بازمی‌گردد؛ و مقصود این است که مشرکان لشکری برای آن معبودان‌اند. علت این برداشت آن است که پیروی و همراهیِ همیشگی از لوازمِ معنای لشکری بودن است، و مشرکان‌اند که پیروان معبودان خود و فرمان‌بردار آن‌ها به شمار می‌روند، نه برعکس.

و مراد از احضار در عبارت « مُحْضَرُونَ »، حاضر ساختن برای کیفر و پاداش در روز قیامت است. خدای متعال می‌فرماید:

«وَ جَعَلُوا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْجِنَّهِ نَسَباً وَ لَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّهُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ» (صافات: ۱۵۸)؛ «و میان او و جن پیوندی خویشاوندی قرار دادند، در حالی که جنّیان به یقین می‌دانستند که حتماً احضار خواهند شد»، و فرمود:

«وَ لَوْ لاٰ نِعْمَهُ رَبِّي لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ:» (صافات: ۵۷)؛ «و اگر نعمت پروردگارم نبود، بی‌گمان از احضارشدگان بودم». و حاصل معنا چنین است: معبودانِ برگرفته توانایی یاریِ مشرکان را ندارند، و آنان (یعنی مشرکان) برای آنان (یعنی معبودانشان) پیروانی فرمان‌بردارند که در روز قیامت همراه با آن‌ها [برای حساب و جزا] حاضر ساخته می‌شوند.

اما سخن کسانی که گفته‌اند: معنای آیه این است که مشرکان لشکری برای معبودانِ خویش‌اند و در دنیا برای دفاع از آن‌ها آماده شده‌اند؛ یا معنا این است که معبودان، لشکری برای مشرکان هستند که روز قیامت برای عذاب‌کردنِ مشرکان حاضر می‌شوند، چون خودشان هیزمِ آتشی هستند که مشرکان با آن عذاب می‌گردند؛ یا برای عذاب‌شدنِ خودشان حاضر می‌شوند تا ناتوانی‌شان از یاری‌رسانی آشکار شود یا مشرکان از شفاعتِ آن‌ها نومید گردند؛ همهٔ این‌ها معناهایی سست و نادرست است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۷۴ و ۷۵ با هم

و در تفسیر قمی، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع)، دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ -إلي قوله- مُحْضَرُونَ » (یس: ۷۴-۷۵) می‌فرماید: آن معبودان توانِ یاری دادن به آنان را ندارند، و این مشرکان برای معبودان لشکری احضارشده هستند.