تفسیر آیهٔ ۱۵۸ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ جَعَلُوا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْجِنَّهِ نَسَباً وَ لَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّهُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ » (و میان او و جن‌ها پیوند خویشاوندی قرار دادند، در حالی که جن‌ها به‌خوبی می‌دانند که حتماً احضار خواهند شد). قرار دادنِ نسب میان خدا و جن، همان سخن مشرکان است که می‌گفتند جن‌ها فرزندان خدا هستند؛ و شرح تفصیلیِ این ادعای آنان پیش از این در تفسیر سورهٔ هود، در بحث مربوط به بت‌پرستی گذشت.

و این فرمودهٔ او: « وَ لَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّهُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ » یعنی برای حسابرسی یا برای آتش دوزخ حاضر ساخته می‌شوند؛ چنان‌که اطلاق واژهٔ « لَمُحْضَرُونَ » (احضارشدگان) بر آن دلالت دارد. به هر حال، جنیان خود می‌دانند که پرورده و مخلوقِ خدایند و او به‌زودی به حسابشان خواهد رسید و در برابر کارهایشان پاداش یا کیفر خواهد داد؛ بنابراین میان آنان و خدای پاک و منزه تنها رابطهٔ پروردگاری و بندگی برقرار است، نه پیوند زادولد؛ و هر کس چنین باشد، هرگز سزاوار پرستش نیست.

از سخنان شگفت، نظر برخی مفسران است که گفته‌اند: مراد از جن، گروهی از فرشتگان هستند که با این نام خوانده می‌شوند؛ و لازمهٔ این سخن آن است که ضمیر « إِنَّهُمْ » (بی‌تردید آنان) به کافران بازگردد نه به جن. این ادعا هیچ گواهی در کلام خدای متعال ندارد، افزون بر آنکه با سیاق آیات نیز بسیار ناسازگار و دور از ذهن است.