تفسیر آیهٔ ۲۷ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و کلمهٔ «بِمٰا» در عبارت « بِمٰا غَفَرَ لِي »، مصدریه است (که فعل را به معنای مصدر برمی‌گرداند)، و عبارت « وَ جَعَلَنِي » بر « غَفَرَ » عطف شده است؛ و معنا چنین است: «به سبب آمرزشِ پروردگارم در حق من، و قرار دادنش مرا از گرامی‌داشته‌شدگان».

موهبتِ «اکرام» (گرامی‌داشتن)، هرچند مفهومی گسترده است و افراد بسیاری بدان دست می‌یابند، مانند گرامی‌داشتن با نعمت، چنان‌که در کلام خدای متعال آمده است:

«فَأَمَّا الْإِنْسٰانُ إِذٰا مَا ابْتَلاٰهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ» (فجر: ۱۵: اما انسان هنگامی که پروردگارش او را بیازماید و گرامی دارد و نعمتش بخشد، می‌گوید: پروردگارم مرا گرامی داشته است) و فرمودهٔ دیگرش: «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ أَتْقٰاكُمْ» (حجرات: ۱۳: همانا گرامی‌ترین شما نزد خدا باتقواترین شماست)؛ زیرا کرامت و ارجمندی بنده نزد خدا، اکرامی از جانب خدا نسبت به اوست. با این حال، خداوند با این وصف به صورت مطلق، جز دو گروه از آفریدگانش را از «مُکرمین» (گرامی‌داشته‌شدگان) برنمی‌شمارد: نخست، فرشتگان بزرگوار، چنان‌که در کلام الهی آمده است: «بَلْ عِبٰادٌ مُكْرَمُونَ لاٰ يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ» (بلکه بندگانی گرامی داشته شده‌اند که در سخن بر او پیشی نمی‌گیرند و به فرمان او کار می‌کنند) (انبیاء: ۲۷)؛ و دوم، مؤمنانی که در ایمانشان به کمال رسیده‌اند؛ چه از «مُخلِصین» (با کسر لام: خالص‌کنندگان دین برای خدا) باشند، چنان‌که می‌فرماید: «أُولٰئِكَ فِي جَنّٰاتٍ مُكْرَمُونَ» (معارج: ۳۵: آنان در بوستان‌هایی گرامی داشته می‌شوند)، و چه از «مُخلَصین» (با فتح لام: پاک‌شدگان و برگزیدگان الهی)، چنان‌که می‌فرماید: «إِلاّٰ عِبٰادَ اللّٰهِ الْمُخْلَصِينَ -إلي أن قال- وَ هُمْ مُكْرَمُونَ» (صافات: ۴۰ تا ۴۲: مگر بندگان برگزیده و پاکیزه‌شدهٔ خدا... -تا آنجا که فرمود- و آنان گرامی‌داشته‌شدگانند).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۶ و ۲۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّهَ قٰالَ يٰا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِمٰا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ » (گفته شد: به بهشت درآی! گفت: ای کاش قوم من می‌دانستند که پروردگارم چگونه مرا آمرزید و از گرامی‌داشته‌شدگان قرارم داد!). این خطاب متوجه آن مرد است و چنان‌که سیاق آیات می‌رساند، اشاره به این دارد که قومش او را به قتل رساندند؛ پس از پیشگاه عزت ندا داده شد که: «به بهشت درآی!». شاهد بر این مطلب، آیهٔ پس از آن است که می‌فرماید: « وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَليٰ قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ » (و بعد از او بر قومش... فرو نفرستادیم). بنابراین، قرار گرفتنِ سخنِ «قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ» به جای خبر دادن از کشته‌شدنِ او به دست آنان، اشاره به این نکته است که میان کشته‌شدنِ او به دست آنان و فرمان ورودش به بهشت هیچ فاصله و جدایی نبوده است؛ گویی کشته‌شدنِ او به دست آنان، همان فرمان ورودش به بهشت بود.

بر این پایه، مراد از بهشت، بهشتِ برزخ است نه بهشتِ آخرت. سخن برخی مفسران که گفته‌اند مراد از آن بهشت آخرت است و معنایش این است که در روز قیامت به او گفته خواهد شد: «به بهشت درآی»، و به کار رفتنِ فعل گذشته (ماضی) به سبب قطعی بودنِ وقوع آن است، ادعایی بی‌دلیل و خودسرانه است. همچنین سخن دیگری که گفته‌اند: خداوند او را به آسمان بالا برد و به او گفته شد به بهشت درآی، و او زنده است و تا برپایی قیامت در آن بهره‌مند از نعمت‌هاست، ادعایی بی‌دلیل همانند سخن پیشین است.

و برخی گفته‌اند گویندهٔ « اُدْخُلِ الْجَنَّهَ » (به بهشت درآی) همان قوم بودند که هنگام کشتن او این سخن را به ریشخند گفتند. اما این سخن با آنچه خدای پاک و منزه در ادامه از او حکایت می‌کند سازگاری ندارد، آنجا که می‌فرماید: « قٰالَ يٰا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ » (گفت: ای کاش قوم من می‌دانستند...). زیرا ظاهر آیه آن است که او پس از شنیدن ندای « اُدْخُلِ الْجَنَّهَ »، آرزو کرد که کاش قومش از جایگاه پرنعمتِ او باخبر می‌شدند؛ در حالی که پیش از آن در کلام، سخنی نگذشته بود که بتوان این گفتهٔ او را بر آن استوار ساخت.

و سخن خدای متعال که: « قٰالَ يٰا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ بِمٰا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ » (گفت: ای کاش قوم من می‌دانستند که پروردگارم چگونه مرا آمرزید و از گرامی‌داشته‌شدگانم ساخت!)، همانند جملهٔ پیشین، آغاز سخنی تازه (استئناف) و در حکم پاسخ به پرسشی فرضی است؛ گویی پرسیده شد: «پس از پشتیبانیِ او از فرستادگان چه شد؟» گفته شد: « قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّهَ » (گفته شد: به بهشت درآی!). سپس پرسیده شد: «بعد از آن چه شد؟» پس گفته شد: « قٰالَ يٰا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ » (گفت: ای کاش قوم من می‌دانستند...). و این آرزو، دلسوزی و خیرخواهی او برای قومش پس از مرگ بود، همان‌طور که در زمان زندگانی‌اش نیز خیرخواه آنان بود.

این آیه از دلایل وجود جهان برزخ است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۳ تا ۳۲ با هم

در «مجمع‌البیان» آمده است: [مفسران] گفته‌اند: عیسی دو فرستاده از حواریان را به‌سوی شهر انطاکیه روانه کرد. ادامه در متن کامل

«آیا نشانه و معجزه‌ای همراه دارید؟» گفتند: «آری، ما بیمار را شفا می‌دهیم و نابینای مادرزاد و مبتلا به پیسی (نوعی بیماری پوستی) را به اذن خدای متعال بهبود می‌بخشیم.» پیرمرد گفت: «من پسری بیمار دارم که سال‌هاست بستری و زمین‌گیر است.» گفتند: «ما را به خانه‌ات ببر تا از حال او آگاه شویم.» پس او آن دو را به خانه برد و آنان دست بر بدن پسرش کشیدند و او در همان دم به اذن خدای متعال، تندرست و سالم برخاست. ادامه در متن کامل

آنان پادشاهی داشتند که بت‌ها را می‌پرستید. خبر به او گزارش شد؛ پس آن دو را فراخواند و گفت: «شما کیستید؟» گفتند: «فرستادگان عیساییم؛ آمده‌ایم تا تو را از پرستش آنچه نمی‌شنود و نمی‌بیند، به‌سوی پرستش آن‌که می‌شنود و می‌بیند فراخوانیم.» پادشاه گفت: «مگر ما جز خدایانمان خدایی داریم؟» گفتند: «آری، همان که تو و خدایانت را… ادامه در متن کامل

«برخیزید و بروید تا دربارهٔ کار شما تصمیم بگیرم.» پس مردم در بازار آن دو را گرفتند و کتک زدند. ادامه در متن کامل

وهب بن مُنَبّه می‌گوید: عیسی این دو فرستاده را به‌سوی انطاکیه فرستاد. آن دو وارد شهر شدند، ولی نتوانستند نزد پادشاه بروند و اقامتشان به درازا کشید. ادامه در متن کامل

هنگامی که آن دو فرستاده تکذیب شدند و شلاق خوردند، عیسی شمعون صفا، سرآمد حواریان را در پی کارشان فرستاد تا یاری‌شان کند. ادامه در متن کامل

پادشاه آن دو را فراخواند و شمعون به آنان گفت: «چه کسی شما را به اینجا فرستاده است؟» گفتند: «خداوندی که همه‌چیز را آفریده و هیچ شریکی ندارد.» گفت: «چه معجزه‌ای با خود آورده‌اید؟» گفتند: «هرچه تو آرزو کنی.» پادشاه دستور داد نوجوانی را آوردند که چشمانش کاملاً محو بود و جای چشمانش مانند پیشانی صاف می‌نمود. ادامه در متن کامل

سپس پادشاه به آن دو فرستاده گفت: «اگر خدای شما بتواند مرده‌ای را زنده کند، ما به او و به شما ایمان می‌آوریم.» آن دو گفتند: ادامه در متن کامل

«خدای ما بر هر کاری تواناست.» پادشاه گفت: «در اینجا مرده‌ای هست که هفت روز پیش درگذشته است و او را به خاک نسپرده‌ایم تا پدرش که در سفر بوده بازگردد.» پس مرده را آوردند، در حالی که پیکرش دگرگون شده و بوی ناخوش گرفته بود. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۳ تا ۲۹ با هم

می‌گویم: سیاق آیاتِ این داستان با پاره‌ای از این روایات سازگار نیست. ادامه در متن کامل