تفسیر آیهٔ ۳۰ سورهٔ فاطر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ » (تا پاداش‌هایشان را به‌تمامی بپردازد و از فضل خویش بر آنان بیفزاید؛ چراکه او بسیار آمرزنده و قدردان است). این عبارت به فعلِ « يَتْلُونَ » (تلاوت می‌کنند) و آنچه در آیهٔ پیشین بر آن عطف شده وابسته (متعلق) است؛ یعنی آنان آنچه را کردند انجام دادند تا خداوند پاداش‌ها و ثواب‌های اعمالشان را به‌صورتی کامل و تمام به آنان عطا فرماید.

و سخن پروردگار: « وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ » (و از فضل خویش بر آنان بیفزاید)، ممکن است بدین معنا باشد که پاداش آنان را چندبرابر می‌کند؛ چنان‌که در کلام الهی آمده است: «مَنْ جٰاءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثٰالِهٰا» (هر کس کار نیکی بیاورد، ده برابر آن پاداش خواهد داشت؛ انعام: ۱۶۰) و نیز در این فرموده: «مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوٰالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ كَمَثَلِ حَبَّهٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنٰابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَهٍ مِائَهُ حَبَّهٍ وَ اللّٰهُ يُضٰاعِفُ لِمَنْ يَشٰاءُ» (مَثَل کسانی که اموالشان را در راه خدا انفاق می‌کنند، مانند دانه‌ای است که هفت خوشه برآورد و در هر خوشه صد دانه باشد، و خدا برای هر کس بخواهد چندبرابر می‌کند؛ بقره: ۲۶۱). همچنین ممکن است مراد از آن، فزونی و بخششی باشد که اصلاً از جنس پاداش اعمال نیست؛ همان‌گونه که می‌فرماید: «لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ فِيهٰا وَ لَدَيْنٰا مَزِيدٌ» (هرچه بخواهند در آنجا برایشان هست و نزد ما افزون‌تر از آن هم وجود دارد؛ ق: ۳۵).

سخن الهی: « إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ » (چراکه او بسیار آمرزنده و قدردان است)، علت مضمون این آیه و حتی فراتر از آن را بیان می‌کند؛ زیرا خدای متعال از آن رو که بسیار آمرزنده است، لغزش‌های آنان را می‌آمرزد، و از آن رو که شکور (بسیار قدردان) است، به ایشان پاداش می‌دهد و از فضل خویش نیز بر آن می‌افزاید.

بحث روایی

و در کتاب «مجمع‌البیان»، ابن‌مسعود از پیامبر (ص) روایت کرده است که دربارهٔ سخن خدا: « وَ يَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ » فرمود: «هو الشفاعه لمن وجبت له النار - ممن صنع إلیه معروفا فی الدنیا؛ مقصود شفاعت برای کسی است که آتش دوزخ بر او واجب شده، از میان کسانی که در دنیا به او نیکی کرده بودند.»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۹ و ۳۰ با هم

« لِيُوَفِّيَهُمْ »إلخ (تا پاداش‌هایشان را کامل به آنان بپردازد...)؛ یعنی: «أي فعلوا ما فعلوا ليوفيهم أجورهم» (آنان آنچه را کردند، انجام دادند تا خدا پاداش‌هایشان را تمام و کمال به آنان بدهد...).