تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَعْدَ اللّٰهِ لاٰ يُخْلِفُ اللّٰهُ وَعْدَهُ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَ النّٰاسِ لاٰ يَعْلَمُونَ » (این وعدهٔ خداست؛ خدا از وعده‌اش تخلّف نمی‌کند، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند).
« وَعْدَ اللّٰهِ » مفعول مطلقی است که عاملِ آن حذف شده و در تقدیر «وَعَدَ اللّٰهُ وَعْدًا» (خدا وعده داد وعده‌ای) است، و خُلفِ وعده نقطهٔ مقابلِ وفا به آن (انجاز) است. عبارت « وَعْدَ اللّٰهِ » تأکید و تثبیتِ وعدهٔ گذشته در سخن الهی است که فرمود: « سَيَغْلِبُونَ » (پیروز خواهند شد) و « يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ » (مؤمنان شادمان می‌شوند)؛ چنان‌که جملهٔ « لاٰ يُخْلِفُ اللّٰهُ وَعْدَهُ » نیز تأکید و تثبیتی برای خودِ « وَعْدَ اللّٰهِ » است.

سخنِ خداوند که فرمود: « لاٰ يُخْلِفُ اللّٰهُ وَعْدَهُ »، مانند این آیه است: «إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يُخْلِفُ الْمِيعٰادَ» (همانا خدا خُلفِ وعده نمی‌کند؛ رعد: ۳۱). خُلفِ وعده هرچند ذاتاً قبیح نباشد ــ زیرا چه بسا هنگام ناچاری پسندیده باشد ــ امّا هیچ ضرورتی خدای سبحان را ناچار نمی‌کند؛ از این رو در هیچ حالی خُلفِ وعده از او پسندیده نیست.

افزون بر این، خُلفِ وعده همواره با نوعی کاستی و نقص همراه است، و راه یافتنِ هرگونه نقصی بر خدای متعال محال است.

گذشته از این، خدای متعال در کلامِ خود خبر داده که خُلفِ وعده نمی‌کند، و او راستگوترینِ راستگویان است؛ همو که با شکوه و عزّت فرموده است: «وَ الْحَقَّ أَقُولُ» (و من جز حق نمی‌گویم؛ ص: ۸۴).

و سخن الهی که می‌فرماید: « وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَ النّٰاسِ لاٰ يَعْلَمُونَ » بدین معناست که آنان به شئونِ خدای متعال نادان‌اند؛ از این رو به وعدهٔ او اعتماد نمی‌کنند و او را با امثال خود مقایسه می‌نمایند که گاه راست می‌گویند و گاه دروغ، و گاه به وعده وفا می‌کنند و گاه خُلفِ وعده می‌نمایند.