تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَعْلَمُونَ ظٰاهِراً مِنَ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَهِ هُمْ غٰافِلُونَ » (آنان ظاهری از زندگی دنیا را می‌دانند و از آخرت یکسره غافل‌اند).
بنا بر آنچه در کشّاف آمده، جملهٔ « يَعْلَمُونَ » بَدَل از « لاٰ يَعْلَمُونَ » است؛ و نکتهٔ این بَدَل قرار دادن آن است که آن را جانشینِ «لاٰ يَعْلَمُونَ» ساخته و جایگزینش کرده تا به تو بفهماند میانِ نبودِ علم (که همان نادانی است) و داشتنِ علمی که از دنیا فراتر نمی‌رود، هیچ تفاوتی نیست؛ پایان سخن کشاف.

برخی نیز گفته‌اند: این جمله، استثنائیّه است تا علّتِ نادانیِ آنان را روشن کند؛ جهل به اینکه وعدهٔ خدا حق است، و امر و تدبیر از پیش و پس تنها برای خداست، و اوست که مؤمنان را بر کافران پیروز می‌گرداند؛ پایان سخن. و این وجه روشن‌تر است.

نکره آمدنِ « ظٰاهِراً » برای کوچک و ناچیز شمردن است. و ظاهرِ زندگی دنیا در برابر باطنِ آن قرار دارد؛ یعنی همان چیزهایی که حواسّ ظاهری‌شان از زیورهای زندگی درمی‌یابد و آنان را به اندوختن، سرگرم‌شدن و دل‌بستن به آن رهنمون می‌شود، تا جایی که آنچه را فراتر از آن است ــ یعنی زندگیِ آخرت و معارف وابسته به آن ــ به فراموشی بسپارند و از آنچه خیر و مصلحتِ حقیقی‌شان در آن است، به معنای واقعیِ کلمه غافل بمانند.

و برخی گفته‌اند: «ظهور» در این آیه به معنای زوال و نابودی است، و به این سخن شاهد آورده‌اند:

«و عيرها الواشون أني أحبها» (سخن‌چینان او را سرزنش کردند که من دوستش دارم)،

«و تلك شكاة ظاهر عنك عارها» (و این گلایه‌ای است که ننگش از تو دور و زایل است).

و معنا [بر پایهٔ این سخن چنین خواهد بود:] «امری زوال‌پذیر را می‌دانند که هیچ پایداری ندارد»، اما این معنا، کاربردی شاذ (بسیار نادر) است.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال: « يَعْلَمُونَ ظٰاهِراً مِنَ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا-وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَهِ هُمْ غٰافِلُونَ » آمده است که فرمود: «يرون حاضر الدنيا و يتغافلون عن الآخره» (ظاهر و نقدِ این دنیا را می‌بینند و از آخرت غفلت می‌ورزند و خود را به بی‌خبری می‌زنند).