تفسیر آیهٔ ۴۴ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ » (هر کس کفر ورزد کفرش به زیان خودِ اوست، و کسانی که کار شایسته کنند برای خود جایگاهی آماده می‌سازند). ظاهر این است که این سخن تفسیری است برای فرمودهٔ آیهٔ قبل که « يَتَفَرَّقُونَ » (از هم جدا می‌شوند)؛ و عبارت « مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ » (هر کس کفر ورزد کفرش به زیان خود اوست)، یعنی وبال کفرش دامن‌گیر او خواهد بود (با در تقدیر گرفتن کلمه‌ای پیش از کفر)، یا مقصود خودِ کفر اوست که سرانجام علیه وی به آتشی تبدیل خواهد شد که جاودانه در آن می‌ماند؛ و این یکی از آن دو گروه است.

و این فرمودهٔ او که « وَ مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ » (و کسانی که کار شایسته کنند برای خود آماده می‌سازند)؛ «مَهْدُ الفِراش» به معنای گستردن بستر و آماده و هموار ساختن آن است. و اینان گروه دیگرند؛ یعنی کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند. پاداش و جزا در عبارت « فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ » به جهت توجه به معنا به صورت جمع آمده است، همان‌گونه که در جملهٔ شرطیهٔ پیشین یعنی « فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ »، با توجه به لفظ به صورت مفرد آورده شده بود. همچنین در این شرط، تنها به ذکر عمل صالح بسنده شده و ایمان همراه آن نیامده است، چرا که عمل تنها با داشتن ایمان درست و شایسته می‌شود، گذشته از این‌که ایمان در آیهٔ بعد ذکر شده است.

و معنا چنین است: کسانی که — پس از ایمان آوردن — کاری شایسته انجام دهند، برای خود آنچه را با آن زندگی می‌کنند و بر آن آرام و قرار می‌گیرند، آماده و هموار می‌سازند.

بحث روایی

و در «مجمع‌البیان» دربارهٔ این سخن خدا: « وَ مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ » (و هر کس کار شایسته‌ای انجام دهد، برای خود بستر آسایش آماده می‌سازد) آمده است: منصور بن حازم از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: «إن العمل الصالح ليسبق صاحبه إلي الجنه-فيمهد له كما يمهد لأحدهم خادمه فراشه»؛ همانا کار شایسته پیش از صاحبش به سوی بهشت می‌رود و برای او جایگاه را آماده می‌کند، همان‌گونه که خدمتکارِ یکی از شما بسترش را برای او می‌گسترد.