تفسیر آیهٔ ۵۰ سورهٔ عنکبوت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآيٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ » (و گفتند: چرا معجزاتی از سوی پروردگارش بر او فرود نیامده است؟ بگو: معجزات تنها نزد خداست و من فقط بیم‌دهنده‌ای روشنگرم). از آنجا که خداوند کتاب را یادآور شد و به پیامبر (ص) فرمان داد آن را تلاوت کند و به وسیلهٔ آن مردم را دعوت نماید، و بیان فرمود که از میان مردم کسانی به آن ایمان می‌آورند و کسانی ایمان نمی‌آورند—و آنان همان کافران ستم‌پیشه‌اند—در این آیه و دو آیهٔ پس از آن، به بی‌اعتنایی‌شان به قرآن که نشانهٔ نبوت است، و درخواست دل‌بخواهانه‌شان از پیامبر (ص) مبنی بر آوردن معجزاتی دیگر و پاسخ به آن اشاره فرمود.

پس این گفتارشان که: « وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ » (و گفتند: چرا از سوی پروردگارش معجزاتی بر او نازل نشده است؟)، درخواستی دل‌بخواهانه از سوی آنان بود تا معجزاتی جز قرآن برایشان بیاورد؛ کنایه از اینکه قرآن معجزه نیست، و با این پندار باطل که پیامبر حتماً باید دارای قدرتی الهی و غیبی باشد که بر هرچه بخواهد توانایی یابد. و در اینکه گفتند: «لَوْ لَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ» (چرا بر او نازل نشده است؟) و نگفتند: «لَوْ لَا يَأْتِينَا بِآيَاتٍ» (چرا معجزاتی برای ما نمی‌آورد؟)، نوعی ریشخند نهفته است؛ مانند سخن دیگرشان که گفتند: «يٰا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ لَوْ مٰا تَأْتِينٰا بِالْمَلاٰئِكَهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِينَ» («ای کسی که ذکر [قرآن] بر او نازل شده است! به‌راستی تو دیوانه‌ای، اگر از راست‌گویانی چرا فرشتگان را نزد ما نمی‌آوری؟»؛ حجر: ۷).

و این سخن او: « قُلْ إِنَّمَا الْآيٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ » (بگو: معجزات تنها نزد خداست)، پاسخی است به این گمان باطل آنان که هرکس مدعی رسالت است، ادعای نیرویی غیبی دارد که با آن بر هرچه بخواهد تواناست؛ با این توضیح که آیات و معجزات نزد خداست، هر زمان اراده کند و به هر کیفیتی که بخواهد فرود می‌آورد و هیچ‌کس در توانایی بر آن با او شریک نیست؛ بنابراین چیزی در اختیار پیامبر نیست مگر آنچه خدا بخواهد. سپس با منحصر کردن شأن پیامبر (ص) تنها در بیم دادن، مطلب را روشن‌تر ساخته و فرمود: « إِنَّمٰا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ » (من فقط بیم‌دهنده‌ای آشکارم).