تفسیر آیهٔ ۴۹ سورهٔ عنکبوت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « بَلْ هُوَ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ مٰا يَجْحَدُ بِآيٰاتِنٰا إِلاَّ الظّٰالِمُونَ » (بلکه آن، نشانه‌هایی روشن در سینه‌های کسانی است که دانش به آنان داده شده است، و جز ستمکاران آیات ما را انکار نمی‌کنند). این سخن، اضراب (روی‌گردانی) از مطلبی در تقدیر است که از آیهٔ پیشین دانسته می‌شود؛ گویی هنگامی که از پیامبر (ص) خواندن و نوشتن هر دو نفی شد، چنین به دست آمد که قرآن کتابی تألیف‌شده و دست‌نوشته نیست، از این رو با این عبارت از آن فرضِ در تقدیر روی گرداند که: « بَلْ هُوَ -أي القرآن- آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ » (بلکه آن—یعنی قرآن—نشانه‌هایی روشن در سینه‌های اهل دانش است).

و در سخن خداوند: « وَ مٰا يَجْحَدُ بِآيٰاتِنٰا إِلاَّ الظّٰالِمُونَ » (و جز ستمکاران، آیات ما را انکار نمی‌کنند)، مراد از ظلم به قرینهٔ سیاق کلام، ستم ورزیدن به آیات خدا از راه تکذیب آن‌ها و سرکشی از پذیرش آن‌ها از سر عناد و بهانه‌جویی است.

بحث روایی

و در کتاب «کافی» به سند خود از عَبدی از امام صادق (ع) روایت شده است که دربارهٔ سخن خدای عزّوجلّ: « بَلْ هُوَ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ » (بلکه این قرآن آیاتی روشن در سینه‌های کسانی است که دانش به آنان داده شده است) فرمود: «هم الأئمة؛ آنان امامان هستند.»

می‌گویم: این معنا در «کافی» و در «بصائر الدرجات» با چندین سند دیگر نیز روایت شده است؛ و این از باب «جَری» (تطبیق آیه بر مصادیق در طول زمان) به معنای انطباق آیه بر کامل‌ترین مصداق‌ها است، به دلیل روایتی که در پی می‌آید.

و در کتاب «بصائر الدرجات» به سند خود از بُرَید بن معاویه از امام باقر (ع) روایت شده است که گفت: به آن حضرت عرض کردم:

««بَلْ هُوَ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ»؛ [بلکه این قرآن آیاتی روشن در سینه‌های کسانی است که به آنان دانش داده شده است]»

پس آن حضرت فرمود: «أنتم هم من عسي أن يكونوا» (شما همانان هستید؛ [جز شما] چه کسانی ممکن است باشند؟)