تفسیر آیهٔ ۷۷ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ ابْتَغِ فِيمٰا آتٰاكَ اللّٰهُ الدّٰارَ الْآخِرَهَ » (و در آنچه خدا به تو داده، سرای آخرت را بجوی) تا پایان آیه؛ یعنی با آنچه خداوند از مال دنیا به تو بخشیده، با انفاق کردن آن در راه خدا و به کار بستنش در اموری که موجب خشنودی اوست، در پی آباد کردن سرای آخرت باش.

و سخن او که می‌فرماید: « وَ لاٰ تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيٰا » (و سهم خود را از دنیا فراموش مکن) یعنی آنچه را خدا نصیب تو ساخته و از دنیا روزی‌ات کرده است، همچون چیزی فراموش‌شده رها مکن و به وسیله آن برای آخرتت کار کن؛ زیرا بهره حقیقی انسان از دنیا همان چیزی است که برای آخرت خویش به کار می‌گیرد، چراکه فقط همین برایش باقی می‌ماند.

و گفته شده است معنایش چنین است: فراموش مکن که بهرهٔ تو از دنیا ـ در حالی که دنیا به تو روی آورده ـ بخش اندکی از دارایی توست، و آن مثلاً همان چیزی است که می‌خوری، می‌آشامی و می‌پوشی، و بقیه‌اش اضافه است که برای دیگران به جا می‌گذاری؛ پس از آن به اندازه نیازت برگیر و با مابقیِ آن احسان و نیکی کن. این وجه، وجه نیکویی است. البته وجوه دیگری نیز گفته شده که با سیاق آیه سازگار نیست.

و سخن او که می‌فرماید: « وَ أَحْسِنْ كَمٰا أَحْسَنَ اللّٰهُ إِلَيْكَ » (و همان‌گونه که خدا به تو نیکی کرده، نیکی کن) یعنی آن مال را از سرِ احسان به دیگران ببخش، همان‌گونه که خداوند بی‌آنکه سزاوار و مستحق آن باشی، از روی احسان به تو عطا کرده است. این جمله از قبیل عطف تفسیر (توضیحِ بیشتر) است برای سخن پیشین که فرمود:

« وَ لاٰ تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيٰا » (و سهم خود را از دنیا فراموش مکن) بنا بر نخستین وجه از دو وجه پیشین؛ و کامل‌کننده آن است بنا بر وجه دوم.

و سخن او که می‌فرماید: « وَ لاٰ تَبْغِ الْفَسٰادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ » (و در زمین در پی فساد مباش، چراکه خدا تباهکاران را دوست ندارد) یعنی با کمک گرفتن از اموالی که خدا به تو داده و شکوه و مقامی که به وسیله آن کسب کرده‌ای، در زمین فساد مجوی. بی‌گمان خدا تباهکاران را دوست ندارد، زیرا اساس آفرینش بر درستی و اصلاح استوار است.

بحث روایی

و در کتاب معانی‌الاخبار به سند خود از موسی بن اسماعیل بن موسی بن جعفر (ع)، از پدرش، از جدش، از نیاکانش، از امیرالمؤمنین علی (ع) روایت شده است که دربارهٔ کلام خدای عزوجل: « وَ لاٰ تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيٰا » (قصص: ۷۷) فرمود: «تندرستی، توانمندی، فراغت، جوانی و شادابی‌ات را فراموش مکن؛ [از همهٔ این‌ها بهره بگیر] تا به وسیلهٔ آن‌ها آخرت را طلب کنی».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۶ تا ۸۴ با هم

خدای پاک و منزه داستان قارون از بنی‌اسرائیل را پس از آن بیان فرموده که این سخنِ مشرکان را بازگو کرد: ادامه در متن کامل

« إِنْ نَتَّبِعِ الْهُديٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنٰا » (اگر همراه تو از هدایت پیروی کنیم، از سرزمینمان ربوده [و بیرون رانده] می‌شویم) و با پاسخ‌هایی که گذشت به آنان جواب داد تا از سرگذشت او عبرت بگیرند؛ چرا که وضعیت او گویای وضعیتِ خودِ آنان بود. ادامه در متن کامل