تفسیر آیهٔ ۶۱ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ فَمَنْ وَعَدْنٰاهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاٰقِيهِ كَمَنْ مَتَّعْنٰاهُ مَتٰاعَ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ » (آیا کسی که به او وعده‌ای نیکو داده‌ایم و او به آن خواهد رسید، مانند کسی است که وی را از کالای زندگی دنیا بهره‌مند ساخته‌ایم، سپس او در روز قیامت از احضارشوندگان است؟). این آیه تا پایانِ هفت آیه، روشن‌کردنِ مضمون آیهٔ پیشین است—که ترجیح‌دادن پیروی از هدایت، سزاوارتر از ترک آن و دلخوش‌کردن به بهره‌مندی از کالای زندگی دنیاست—با بیانی دیگر که در آن، وضعیتِ کسی که از هدایت پیروی کرده و وعدهٔ نیکی را که خدا به او داده خواهد دید، با وضعیتِ کسی مقایسه شده است که از آن پیروی نکرده و به بهره‌مندی از کالای زندگی دنیا بسنده نموده است، و در روز قیامت اموری چون احضار [برای مؤاخذه]، بیزاری‌جستنِ معبودانش از او، پاسخ‌ندادنِ آن‌ها به دعایش، دیدن عذاب و بازخواست‌شدن دربارهٔ پذیرش دعوت پیامبران پیش روی او خواهد بود.

جملهٔ « أَ فَمَنْ وَعَدْنٰاهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاٰقِيهِ » پرسشی انکاری است، و «وعدهٔ نیکو» همان وعدهٔ خدای متعال به آمرزش و بهشت است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ» (خداوند به کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، وعده داده است که برای آنان آمرزش و پاداشی بزرگ خواهد بود؛ مائده: ۹)، و وعدهٔ خدای متعال هرگز دروغ درنمی‌آید؛ چنان‌که فرمود: «أَلاٰ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ» (آگاه باشید که قطعاً وعدهٔ خدا حق است؛ یونس: ۵۵).

و عبارت « كَمَنْ مَتَّعْنٰاهُ مَتٰاعَ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا » یعنی در حالی که او به سبب بسنده‌کردن به برخورداری از کالای دنیا، از آن وعدهٔ نیکو محروم است؛ و دلیل بر این قید، تقابلی است که میان وعده و بهره‌مند ساختن وجود دارد.

و عبارت « ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ » یعنی برای عذاب، یا برای پرسش و بازخواست احضار می‌شود. کلمهٔ « ثُمَّ » برای ترتیب کلامی (بیان فاصلهٔ رتبه‌ای در بیان) است، و آمدن جمله به صورت اسمیّه، درست مانند قرینهٔ مقابل آن در سخن الهی: « فَهُوَ لاٰقِيهِ »، برای دلالت بر حتمیّت و تحقّق‌یافتن است.