تفسیر آیهٔ ۴۶ سورهٔ نور

تفسیر این آیه در المیزان

بحثی فلسفی [دربارهٔ معنای علیت خدای متعال نسبت به موجودات

خدای متعال می‌فرماید: « لَقَدْ أَنْزَلْنٰا آيٰاتٍ مُبَيِّنٰاتٍ وَ اللّٰهُ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ إِليٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ » (به‌راستی آیاتی روشنگر نازل کردیم، و خدا هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند؛ نور: ۴۶). مراد از آن، آیهٔ نور و آیاتی است که در پی آن می‌آیند و صفت نور الهی را تبیین می‌کنند. و «صراط مستقیم»، راه اوست که هر کس به آن هدایت یابد خشم و گمراهی به او راه ندارد؛ چنان‌که فرمود: «اهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرٰاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لاَ الضّٰالِّينَ» (ما را به راه راست هدایت فرما؛ راه کسانی که به آنان نعمت بخشیدی، نه خشم‌گرفتگان و نه گمراهان؛ حمد: ۷). و سخن دربارهٔ آن پیش‌تر در تفسیر سورهٔ حمد گذشت.

و پایان یافتن آیه با جملهٔ « وَ اللّٰهُ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ إِليٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ » (و خدا هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند) سبب شده است که جملهٔ « لَقَدْ أَنْزَلْنٰا آيٰاتٍ مُبَيِّنٰاتٍ » (به‌راستی آیاتی روشنگر نازل کردیم) با واژهٔ «إِلَيْكُمْ» (به‌سوی شما) مقید نشود؛ بر خلاف سخن او در چند آیه پیش‌تر که فرمود:

« لَقَدْ أَنْزَلْنٰا إِلَيْكُمْ آيٰاتٍ مُبَيِّنٰاتٍ وَ مَثَلاً مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مَوْعِظَهً لِلْمُتَّقِينَ » (به‌راستی به‌سوی شما آیاتی روشنگر، و مَثَلی از کسانی که پیش از شما درگذشتند، و اندرزی برای پرهیزگاران نازل کردیم؛ نور: ۳۴).

زیرا اگر گفته می‌شد: «لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَ اللَّهُ يَهْدِي...» (به‌راستی به‌سوی شما آیاتی روشنگر فرستادیم و خدا هدایت می‌کند...)، به ذهن چنین می‌آمد که همین بیان لفظی، خود هدایت به راه راست است و همهٔ مخاطبان نیز به صراط مستقیم هدایت شده‌اند؛ در حالی که در میان آنان منافقان و بیماردلان هم حضور داشتند؛ و خدا داناتر است.