تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

«فردوس» برترینِ بهشت‌هاست، و معنای آن و گوشه‌ای از اوصافش پیش‌تر در ذیل این سخن خدای متعال گذشت: «كٰانَتْ لَهُمْ جَنّٰاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلاً» (بهشت‌های فردوس جایگاه پذیرایی‌شان بود؛ کهف: ۱۰۷).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰ و ۱۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أُولٰئِكَ هُمُ الْوٰارِثُونَ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهٰا خٰالِدُونَ » (آنانند همان وارثان؛ کسانی که فردوس را به ارث می‌برند و در آن جاودانه‌اند).

کلام الهی: « اَلَّذِينَ يَرِثُونَ » (کسانی که به ارث می‌برند...)، توضیحی است برای کلمهٔ « اَلْوٰارِثُونَ » (وارثان). ارث بردنِ فردوس توسط مؤمنان بدین معناست که این بهشت برای آنان بر جای می‌ماند، پس از آنکه در معرض آن بود که دیگران نیز با آنان در آن شریک شوند یا به جای آنان مالکش گردند؛ اما آنان محروم شدند و رفتند، و در نتیجه بهشت به مؤمنان منتقل شد. در روایات نیز آمده است که برای هر انسانی جایگاهی در بهشت و جایگاهی در دوزخ است؛ پس چون بمیرد و وارد آتش شود، اهل بهشت جایگاه او را به ارث می‌برند؛ و این احادیث ان‌شاءالله در بحث روایی خواهد آمد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ و ۱۱ با هم

و در کتاب «مجمع‌البیان» از پیامبر (ص) روایت شده که فرمود: هیچ‌کس از شما نیست مگر اینکه دو جایگاه دارد:

جایگاهی در بهشت و جایگاهی در دوزخ؛ پس اگر بمیرد و وارد دوزخ شود، اهل بهشت جایگاه او را به ارث می‌برند.

می‌گویم: مانند این روایت را قمی نیز در تفسیر خود به سندش از ابوبصیر از امام صادق (ع) آورده است؛

[این مطلب] در حدیثی مفصل آمده، و نظیر آن ذیل این کلام خدای متعال که می‌فرماید: «وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَهِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ» (و آنان را از روز حسرت بیم ده، آن‌گاه که کار فیصله یابد؛ مریم: ۳۹) در جلد پیشینِ این کتاب گذشت.