تفسیر آیهٔ ۷۲ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ يَعْقُوبَ نٰافِلَهً » (و اسحاق، و یعقوب را [عطایی] افزون به او بخشیدیم). «نافله» به معنای بخشش و عطا است، و بررسی پیرامون مضمون این دو آیه پیش‌تر تکرار شده است.

بحث روایی

و در کتاب «معانی الاخبار» به سند خود از یحیی بن عمران از امام صادق (ع) دربارهٔ سخن خدای عز و جل: «وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ يَعْقُوبَ نٰافِلَهً » [انبیاء: ۷۲] روایت شده که فرمود: «فرزندِ فرزند (نوه)، نافله (عطا و نعمتی افزون) است».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۲ و ۷۳ با هم

داستان ابراهیم (ع) پیش از این در تفسیر سورهٔ انعام و داستان یعقوب (ع) در تفسیر سورهٔ یوسف در همین کتاب بیان شد، و داستان اسحاق نیز به خواست خدای متعال در تفسیر سورهٔ صافات خواهد آمد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۷۲ و ۷۳ با هم

و در کتاب‌های «کافی» و «عیون اخبار الرضا»، از امام رضا (ع) در حدیثی دربارهٔ امامت روایت شده که فرمود: «سپس خدای عز و جل او — یعنی ابراهیم — را گرامی داشت به اینکه آن را — یعنی امامت را — در نسل او و در میان اهل برگزیدگی و پاکی قرار داد، و خدای عز و جل فرمود: «وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ يَعْقُوبَ نٰافِلَهً-وَ كُلاًّ جَعَلْنٰا صٰالِحِينَ وَ جَعَلْنٰاهُمْ أَئِمَّهً يَهْدُونَ بِأَمْرِنٰا-وَ أَوْحَيْنٰا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرٰاتِ-وَ إِقٰامَ الصَّلاٰهِ وَ إِيتٰاءَ الزَّكٰاهِ وَ كٰانُوا لَنٰا عٰابِدِينَ » [انبیاء: ۷۲-۷۳] (و اسحاق، و علاوه بر او یعقوب را به وی بخشیدیم و همه را شایسته گردانیدیم، و آنان را پیشوایانی ساختیم که به فرمان ما هدایت می‌کردند، و انجام‌دادن کارهای نیک و برپاداشتن نماز و پرداختن زکات را به آنان وحی کردیم، و همواره پرستندگان ما بودند). پس امامت پیوسته در نسل او بود و نسلی پس از نسل دیگر از یکدیگر به ارث می‌بردند، تا آنکه پیامبر (ص) آن را به ارث برد؛ و خدای جل‌جلاله فرمود: «إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ- وَ هَذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ» [آل‌عمران: ۶۸] (به‌راستی سزاوارترین مردم به ابراهیم، کسانی‌اند که از او پیروی کردند و این پیامبر و مؤمنان‌اند، و خدا سرپرست اهل ایمان است)؛ پس امامت ویژه [آنان] گشت.

سپس پیامبر (ص) به فرمان خدای عز و جل و بر طبق آنچه خدای متعال واجب فرموده بود، امامت را بر عهدهٔ علی (ع) نهاد؛ در نتیجه، در نسل برگزیدهٔ او قرار گرفت، همان کسانی که خداوند به آنان علم و ایمان بخشیده است، بر اساس فرمودهٔ خدای متعال: «قٰالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمٰانَ- لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتٰابِ اللّٰهِ إِليٰ يَوْمِ الْبَعْثِ » [روم: ۵۶] (و کسانی که به آنان علم و ایمان داده شده گویند: قطعاً شما در کتاب و تقدیر الهی تا روز رستاخیز درنگ کرده‌اید)؛ بنابراین امامت تا روز قیامت منحصراً در فرزندان علی بن ابی‌طالب (ع) است، زیرا پس از محمد (ص) پیامبری نخواهد بود».

تفسیر آیه‌های ۵۱ تا ۷۳ با هم

می‌گویم: روایات دربارهٔ داستان‌های ابراهیم (ع) بسیار زیاد است، اما در جزئیاتی که به منطوقِ صریحِ قرآن بازنمی‌گردد با یکدیگر اختلاف شدیدی دارند؛ و ما به همین مقداری که پیش‌تر آوردیم بسنده کردیم. ادامه در متن کامل