تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

۴. چکیدهٔ بحث

خدای متعال می‌فرماید: «قٰالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » (پیامبر گفت: پروردگار من هر سخنی را در آسمان و زمین می‌داند و او شنوای داناست)؛ یعنی خدای متعال به هر سخنی — چه پنهان و چه آشکار و در هر مکانی که باشد — احاطهٔ علمی دارد، و او شنوای سخنان شماست، او به کارهای شما داناست؛ از این رو کار تنها به دست اوست و مرا در آن هیچ اختیاری نیست.

این آیه، بازگویی سخن پیامبر (ص) به آنان است، هنگامی که پنهانی به نجوا پرداختند و بر تکذیب نبوت او و جادوانگاری نشانه‌اش (یعنی کتاب آسمانی‌اش) تصمیم قطعی گرفتند. در این آیه، کار به خدای پاک و منزه واگذار شده است؛ درست مانند بیشتر مواردی که آنان از پیامبر معجزه یا نشانه‌ای دلخواه طلب می‌کردند. روش دیگر پیامبران نیز چنین بوده است، مانند این سخن خدای متعال: «قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ» (بگو: «علم [آن] تنها نزد خداست و من فقط هشداردهنده‌ای آشکارم»؛ ملک: ۲۶)، و سخن دیگرش: «قٰالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ أُبَلِّغُكُمْ مٰا أُرْسِلْتُ بِهِ» (گفت: «علم [آن] تنها نزد خداست و من آنچه را بدان فرستاده شده‌ام به شما می‌رسانم»؛ احقاف: ۲۳)، و نیز سخن دیگرش: «قُلْ إِنَّمَا الْآيٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ» (بگو: «نشانه‌ها تنها نزد خداست و من فقط هشداردهنده‌ای آشکارم»؛ عنکبوت: ۵۰).