تفسیر آیهٔ ۱۰۴ سورهٔ طه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: «نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَهً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ يَوْماً » (ما به آنچه می‌گویند داناتریم، آنگاه که راه‌یافته‌ترینِ آنان می‌گوید: جز یک روز درنگ نکرده‌اید)؛ یعنی ما به همه آنچه آنان در بیان مدت درنگ خود می‌گویند احاطه علمی داریم، آن هنگام که رهروِ برترین راه، یعنی نزدیک‌ترینِ آنها به راستی می‌گوید: شما در زمین جز یک روز درنگ نکرده‌اید.
و گوینده این سخن از آن رو راه‌یافته‌ترینِ قوم و روش او نزدیک‌ترین راه به راستی شمرده شده که درنگ محدود زمینی، در مقایسه با درنگ ابدی و جاودان هیچ مقداری ندارد؛ و یک روز شمردنِ آن که کمتر از ده روز است، به واقعیت نزدیک‌تر است تا ده روز دانستنش.
با این همه، این سخن نیز نسبی است نه حقیقی، و حقیقت امر درباره این درنگ همان است که خدای سبحان در این آیه بازگو کرده است: «وَ قٰالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمٰانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتٰابِ اللّٰهِ إِليٰ يَوْمِ الْبَعْثِ فَهٰذٰا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لٰكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ» (روم: ۵۶؛ و کسانی که دانش و ایمان به آنان داده شده بود گفتند: به‌راستی شما طبق آنچه در کتاب خدا مقدر بود تا روز رستاخیز درنگ کرده‌اید؛ پس این روز رستاخیز است، ولی شما نمی‌دانستید). بحث کامل درباره معنای این درنگ، ان‌شاءالله در تفسیر همین آیه خواهد آمد.

بحث روایی

در تفسیر قمی درباره سخن خدای متعال: «إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَهً » آمده است: «داناترین و شایسته‌ترینِ آنان، می‌گویند: «إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ يَوْماً » (جز یک روز درنگ نکرده‌اید)».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰۳ و ۱۰۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «يَتَخٰافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ عَشْراً -إلي قوله- إِلاّٰ يَوْماً » (آرام میان خود پچ‌پچ می‌کنند که: جز ده [شبانه روز در دنیا] درنگ نکرده‌اید -تا آنجا که می‌فرماید- مگر یک روز).
«تخافت» به معنای با صدای آهسته سخن گفتنِ مردم با یکدیگر است، و این کارِ اهل محشر به سبب هول و هراس آن جایگاه سهمگین است.
و عبارت: «إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّٰ عَشْراً » بیان همان سخنی است که آهسته میان خود می‌گویند؛ و معنای جمله بنا بر آنچه از سیاق برمی‌آید این است که می‌گویند: شما پیش از محشر، در دنیا جز ده روز درنگ نکرده‌اید. آنان مدت درنگ خویش را در دنیا، در مقایسه با آنچه از حکم جاودانگی و ابدیت برایشان آشکار شده است، بسیار ناچیز می‌شمارند.