تفسیر آیهٔ ۸۸ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَليٰ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لاٰ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كٰانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً » (بگو: اگر انس و جن گرد هم آیند تا همانند این قرآن را بیاورند، مانند آن را نخواهند آورد، هرچند برخی از آنان پشتیبان برخی دیگر باشند). «ظهیر» به معنای یار و پشتیبان است و از «ظَهر» (پشت) گرفته شده، همان‌گونه که «رئیس» از «رأس» (سر) مشتق می‌شود. و در سخنِ خدا: « بِمِثْلِهِ » (مانند آن)، اسم ظاهر به جای ضمیر به کار رفته است و ضمیرِ آن به قرآن بازمی‌گردد.

در این آیه، هماوردطلبی (تحدّی) آشکاری وجود دارد، و آیه ظهور در این دارد که تحدّی به تمام صفات کمالی قرآن بازمی‌گردد که به لفظ و معنای آن مربوط است، نه فقط به فصاحت و بلاغتِ آن؛ چرا که پیوستن ناآشنایان با زبان عربی به عرب‌زبانان، در معارضه و رقابت بلاغی هیچ کمکی نمی‌کند، در حالی که آیه به گردآمدن هر دو گروه جن و انس (ثقلین) و یاری‌رساندنِ برخی به برخی دیگر توجه ویژه نشان داده است.

علاوه بر اینکه آیه در دوام و جاودانگیِ هماوردطلبی (تحدی) ظهور دارد؛ در حالی که امروزه عرب‌های اصیل (عربِ عارِبه) که پرچم‌داران فصاحت و بلاغت بودند منقرض شده‌اند و اثری از آنان نمانده است، اما قرآن همچنان بر اعجاز خویش پایدار مانده و مانند گذشته، خود به تحدی ایستاده است.