تفسیر آیهٔ ۸۹ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ لَقَدْ صَرَّفْنٰا لِلنّٰاسِ فِي هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبىٰ أَكْثَرُ النّٰاسِ إِلّٰا» «كُفُوراً» (و به راستی ما در این قرآن از هر مَثَلی برای مردم به بیان‌های گوناگون آوردیم، ولی بیشتر مردم جز ناسپاسی و کفرورزی را نپذیرفتند.)

«تصریف امثال» به معنای بازگرداندن، تکرار و دگرگون ساختن مَثَل‌ها از بیانی به بیان دیگر و از شیوه‌ای به شیوهٔ دیگر است. «مَثَل» یعنی توصیفِ مقصود با چیزی که به آن تشبیه شود و آن را به ذهن شنونده نزدیک سازد. «مِنْ» در عبارت « مِنْ كُلِّ مَثَلٍ » برای آغاز غایت (شروع و سرآغاز بیان) است و به قرینهٔ عبارت « فَأَبيٰ أَكْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ كُفُوراً »، مراد از آن، هر مثلی است که راه حق را برایشان روشن کند و مسیر ایمان و شکرگزاری را برایشان هموار سازد. این سخن برای سرزنش و ملامت آورده شده است.

در عبارت « أَكْثَرُ النّٰاسِ »، اسم ظاهر به جای ضمیر به کار رفته است؛ در حالی که در اصل باید می‌فرمود «أكثرهم» (بیشترِ آنان)؛ و شاید وجه آن اشاره به این نکته باشد که این کفران و ناسپاسی، مقتضای طبیعتِ انسان بودنِ آنان است، همان‌طور که در آیهٔ «وَ كٰانَ الْإِنْسٰانُ كَفُوراً» (اسری: ۶۷) گذشت.

معنای آیه چنین است: سوگند می‌خورم که ما در این قرآن از هر مَثَلی که حق را برای مردم روشن سازد و آنان را به ایمان به ما و شکرگزاریِ نعمت‌هایمان فراخوانَد بارها و به بیان‌های گوناگون آوردیم، ولی بیشتر مردم سر باز زدند و جز کفرورزی و ناسپاسی کاری نکردند.