تفسیر آیهٔ ۸۱ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قُلْ جٰاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبٰاطِلُ إِنَّ الْبٰاطِلَ كٰانَ زَهُوقاً » (و بگو: حق آمد و باطل نابود شد؛ به راستی که باطل همواره نابودشدنی است). صاحب مجمع‌البیان گفته است:

«زَهوق به معنای هلاکت و تباهی است؛ گفته می‌شود: «زهقت نفسه» هنگامی که جانش برآید، گویی به سوی هلاکت بیرون رفته است». پایان سخن مجمع‌البیان؛ و معنای آیه روشن است.

در این آیه، به پیامبر (ص) فرمان داده شده است که آشکار شدن حق را اعلام کند. و چون این آیه در سیاق آیات پیشین — از سخن پروردگار: «و إن كادوا ليفتنونك» تا پایان آن آیات — قرار دارد، فرمانی است برای ناامید کردن مشرکان از همراهیِ آن حضرت، و هشداری است تا یقین کنند که هیچ طمعی در نفوذ بر پیامبر (ص) نمی‌توانند داشته باشند.

و در این آیه دلالتی است بر اینکه باطل دوامی ندارد؛ همان‌طور که خدای متعال در جایی دیگر می‌فرماید: «وَ مَثَلُ كَلِمَهٍ خَبِيثَهٍ كَشَجَرَهٍ خَبِيثَهٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مٰا لَهٰا مِنْ قَرٰارٍ» (و مَثَل کلام ناپاک، مانند درختی ناپاک و بی‌ریشه است که از روی زمین برکنده شده و هیچ ثباتی ندارد؛ ابراهیم: ۲۶).