تفسیر آیهٔ ۷۴ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَلاٰ تَضْرِبُوا لِلّٰهِ الْأَمْثٰالَ إِنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ» (پس برای خدا مَثَل نزنید؛ بی‌تردید خدا می‌داند و شما نمی‌دانید). معنای آشکار و پیشتاز در ذهن این است که مراد از «مَثَل‌زدن»، همان توصیفِ اصطلاحی در قالب استعارهٔ تمثیلیه است؛ یعنی نسبت‌دادن اوصاف به خدای متعال با گونه‌ای تشبیه، مانند این سخن مشرکان که می‌گفتند: خدا مانند انسان دخترانی دارد، و فرشتگان دختران او هستند، و میان او و جنّیان پیوند خویشاوندی و دامادی است، و این‌که او چگونه استخوان‌ها را زنده می‌کند در حالی که آن استخوان‌ها پوسیده‌اند، و مانند این‌ها. این همان معنای شناخته‌شده از این واژه در کلام خدای متعال است؛ و در خلال آیه‌های گذشته نیز این سخن الهی گذشت که: « لِلَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ مَثَلُ السَّوْءِ وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْأَعْليٰ» (برای کسانی که به آخرت ایمان ندارند، صفتِ بد است و برای خدا والاترین وصف است).

بنابراین معنا چنین است: حال که حقیقت چنان است که گفته شد، خدای سبحان را به چیزی که او را شبیه دیگران سازد توصیف نکنید و او را با آفریدگانش قیاس ننمایید؛ زیرا خدا به حقایق امور و کُنهِ ذاتِ خویش آگاه است و شما نمی‌دانید.

و گفته شده است: مراد از «ضرب» قرار دادن، و مراد از «امثال» جمعِ «مِثْل» به معنای همتا و شریک است؛ بنابراین سخنِ خداوند:

«فَلاٰ تَضْرِبُوا لِلّٰهِ الْأَمْثٰالَ» (پس برای خدا همتایانی قرار ندهید)،

در معنای این سخن او در جای دیگر است: « فَلاٰ تَجْعَلُوا لِلّٰهِ أَنْدٰاداً» (پس برای خدا همتایانی قرار ندهید) (بقره: ۲۲)؛ و این معنایی دور از سیاق است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۴ تا ۷۷ با هم

در این آیه، بازگشت به هدفِ اصلی از برشمردن نعمت‌هاست؛ مقصودی که همان توحید، و اثبات نبوت (به معنای تشریع و قانون‌گذاری الهی) و معاد است. ادامه در متن کامل