تفسیر آیهٔ ۶۵ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ اللّٰهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَحْيٰا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا» إلخ (و خدا از آسمان آبی فرود آورد و زمین را پس از مردنش با آن زنده کرد...)؛ مراد این است که با فرارسیدن زمستان، رویش گیاهان در زمین متوقف می‌شود، اما خداوند به وسیلهٔ آب آسمان — یعنی باران — دوباره آن را می‌رویاند و ریشه‌ها و دانه‌های گیاهان پس از رکود، رشد و بالندگیِ خود را آغاز می‌کنند. این رویش، نوعی زندگی از همان سنخِ حیات حیوانی است، گرچه از آن ضعیف‌تر باشد؛ و در پژوهش‌های نوین نیز روشن شده است که گیاه همانند حیوان از عناصر و اصول بنیادین حیات (سلول‌ها و عوامل زنده) برخوردار است، هرچند آن دو در صورت و اثر با یکدیگر تفاوت داشته باشند.

و سخن او: «إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيَهً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ» (بی‌تردید در این کار برای گروهی که می‌شنوند نشانه‌ای است)، مقصود از شنیدن، پذیرفتن سخنی است که شایستهٔ پذیرش است؛ زیرا خردمندِ حق‌جو هرگاه سخنی را بشنود که امید می‌رود حقیقت در آن باشد، بدان گوش فرامی‌دهد تا آن را بفهمد و به یاد بسپارد. خدای متعال می‌فرماید: « اَلَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولٰئِكَ الَّذِينَ هَدٰاهُمُ اللّٰهُ وَ أُولٰئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبٰابِ» (آنان که سخن را می‌شنوند و از بهترینش پیروی می‌کنند؛ اینانند کسانی که خدا هدایتشان کرده و هم اینانند خردمندان) (زمر: ۱۸).

بنابراین، هرگاه برای کسی که قریحه و آمادگیِ پذیرش حق را دارد، ماجرای فرستادن باران به‌دست خدا و زنده کردن زمین پس از مرگش یادآوری شود، در این رویداد برای او نشانه‌ای بر رستاخیز خواهد بود و درمی‌یابد آن ذاتی که زمین را زنده کرد، قطعاً زنده‌کنندهٔ مردگان است.