وَٱصۡبِرۡ وَمَا صَبۡرُكَ إِلَّا بِٱللَّهِۚ وَلَا تَحۡزَنۡ عَلَيۡهِمۡ وَلَا تَكُ فِي ضَيۡقٖ مِّمَّا يَمۡكُرُونَ
و شکیبایی پیشه کن، و شکیباییِ تو جز به [توفیقِ] خدا نیست، و بر آنان اندوهگین مباش و از نیرنگی که میورزند در تنگنا قرار مگیر.
تفسیر این آیه همراه آیههای دیگر
بیان
تفسیر آیههای ۱۲۶ تا ۱۲۸ با هم
مضمون این سه آیه [آیات ۱۲۶ تا ۱۲۸] به آیات مدنی شبیهتر است تا آیات مکی؛ و روایاتی از طریق هر دو مذهب (شیعه و اهلسنت) نقل شده است که این آیات در هنگام بازگشت پیامبر (ص) از جنگ احد نازل شدهاند، و این روایات در «بحث روایی» خواهد آمد؛ هرچند ممکن است پیوستگی و اتصال آنها به آیات پیشین را به وجهی توجیه کرد، همانطور که برخی مفسران بدان پرداختهاند.
تفسیر آیههای ۱۲۵ تا ۱۲۸ با هم
از نکاتی که باید به آن توجه داشت این است که آیهٔ پیش از این سه آیه [آیهٔ ۱۲۵]، در مقایسه با این سه آیه، غرض و هدف اصلیِ سوره را جامعتر در بر دارد؛ و دیگر اینکه آیات این سوره، صرفنظر از سخن خدای متعال: « وَ الَّذِينَ هٰاجَرُوا» (و کسانی که هجرت کردند؛ نحل: ۴۱ و ۱۱۰) و سخن او: ادامه در متن کامل
تفسیر آیههای ۱۲۶ تا ۱۲۸ با هم
«مَنْ كَفَرَ بِاللّٰهِ مِنْ بَعْدِ إِيمٰانِهِ» (هر کس پس از ایمانش به خدا کفر ورزد؛ نحل: ۱۰۶) تا پایان چند آیه بعد، و نیز سخن او: « وَ إِنْ عٰاقَبْتُمْ» (و اگر مجازات کردید؛ نحل: ۱۲۶) تا پایان سوره، سیاق و ساختاری یگانه و به همپیوسته دارند.
تفسیر آیهٔ ۱۲۷ سورهٔ نحل، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۲، صفحهٔ ۳۷۴ تا ۳۷۵ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/16/127/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال میفرماید: « وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُكَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ» (و شکیبایی کن، و شکیبایی تو جز به [توفیق] خدا نیست) تا پایان آیه؛ این سخن، فرمانی به پیامبر (ص) به شکیبایی و نویدی به ایشان است که خداوند او را بر صبر در برابر تلخیِ سختیهایی که در راهش میبیند توانمند ساخته است؛ چرا که خدای متعال یادآور میشود: شکیباییاش تنها به حول و قوهٔ پروردگارش ممکن است؛ سپس او را به صبر فرمان میدهد، و لازمهٔ فرمان این است که مأمور بر انجام مأمورٌبه (کار خواستهشده) توانایی داشته باشد؛ بنابراین در این فرموده که: « وَ مٰا صَبْرُكَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ» (و شکیبایی تو جز به توفیق خدا نیست)، اشاره به این است که خداوند تو را بر آنچه فرمانت داده، توانمند ساخته است.
و فرمودهٔ او: « وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ» (و بر آنان اندوه مدار)؛ یعنی بر کافران به سبب کفرشان غمگین مشو؛ و تفسیر این معنا پیش از این در همین سوره و سورههای دیگر گذشت.
و فرمودهٔ او: « وَ لاٰ تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمّٰا يَمْكُرُونَ» (و از آنچه نیرنگ میورزند در تنگنا مباش)؛ ظاهر آن است که مقصود، نهی از دلتنگی و در تنگنا قرار گرفتن از مکرِ آنان در زمان حال یا به نحو استمرار است، نه صرفاً در آینده.