تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « الر تِلْكَ آيٰاتُ الْكِتٰابِ وَ قُرْآنٍ مُبِينٍ » (الف، لام، را؛ این است آیات کتاب و قرآنی روشنگر)؛ این اشاره به آیات گرامی قرآن است، پس مراد از کتاب همان قرآن است؛ نکره آوردن واژهٔ «قرآن» (قرآنٍ) برای دلالت بر بزرگی مقام و شکوه شأن آن است، همان‌گونه که تعبیر به «تِلْكَ» (آن) نیز که برای اشاره به دور است، به همین سبب [نشان‌دادن بلندی مرتبه] آمده است.

معنای آیه چنین است: این آیاتی که از نظر منزلت والا و از حیث رتبه بلندپایه است و ما آن را بر تو فرو می‌فرستیم، آیاتِ کتاب الهی و آیاتِ قرآنی بس با عظمت است که جداکنندهٔ حق از باطل است؛ بر خلاف آنچه کافران به آن نسبت می‌دهند، از آن رو که با مسخره کردن کلام خدا، به تو نسبت جنون و دیوانگی می‌دهند.

و ممکن است مراد از «کتاب»، لوح محفوظ باشد؛ زیرا قرآن از آن سرچشمه می‌گیرد و در آن قرار دارد؛ خدای متعال می‌فرماید:

«إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ» (واقعه: ۷۸؛ که مسلماً آن، قرآنی ارجمند است، در کتابی نهفته و محفوظ) و فرمود: «بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ» (بروج: ۲۲؛ بلکه آن، قرآنی باشکوه است، در لوحی محفوظ). بر این پایه، این سخن خدای متعال: « تِلْكَ آيٰاتُ الْكِتٰابِ وَ قُرْآنٍ مُبِينٍ » گویی خلاصه‌ای است از این کلام او: «وَ الْكِتٰابِ الْمُبِينِ إِنّٰا جَعَلْنٰاهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتٰابِ لَدَيْنٰا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ» (زخرف: ۴؛ سوگند به کتاب روشنگر، که ما آن را قرآنی عربی قرار دادیم باشد که خرد ورزید، و همانا آن در ام‌الکتاب [اصل کتاب] نزد ما بلندمرتبه و استوار است).