تفسیر آیهٔ ۲۲ سورهٔ بروج

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، ابوالشیخ و ابن‌مردویه از ابن‌عباس روایت کرده‌اند که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «خلق الله لوحا من دره بيضاء دفتاه من زبرجده خضراء-كتابه من نور يلحظ إليه في كل يوم ثلاث مائه و ستين لحظه-يحيي و يميت و يخلق و يرزق و يعز و يذل و يفعل ما يشاء»؛ خداوند لوحی از مروارید سپید آفرید که دو جلدِ آن از زبرجد سبز است، نوشته‌اش از نور است و در هر روز سیصد و شصت بار به آن نظر می‌افکند؛ زنده می‌کند و می‌میراند، می‌آفریند و روزی می‌دهد، عزت می‌بخشد و خوار می‌سازد و هر چه بخواهد انجام می‌دهد.

می‌گویم: روایات در توصیف لوح بسیار و گوناگون است، و این تعبیرات بر نوعی تمثیل (تصویرسازی برای تقریب حقایق معنوی به ذهن) استوار است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۱ و ۲۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ » (بلکه این، قرآنی باشکوه و ارجمند است، که در لوحی محفوظ جای دارد). این سخن، رَدّ و صرف‌نظر کردن از پافشاریِ آنان بر تکذیب قرآن است؛ و معنایش این است که حقیقت آن‌گونه نیست که ادعا می‌کنند، بلکه قرآن کتابی خواندنی، دارای معانی بسیار عظیم و سرشار از معارف والا است، که در لوحی محفوظ از دروغ و باطل، و مصون از دستبرد شیاطین قرار دارد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۱ و ۲۲ با هم

و در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ » [بروج: ۲۱-۲۲] (بلکه آن، قرآنی ارجمند در لوحی محفوظ است) آمده است: «اللوح المحفوظ له طرفان طرف علي يمين العرش-علي جبين إسرافيل-فإذا تكلم الرب جل ذكره بالوحي-ضرب اللوح جبين إسرافيل فنظر في اللوح-فيوحي بما في اللوح إلي جبرئيل»؛ لوح محفوظ دو جهت دارد: یک طرف آن در سمت راست عرش، بر پیشانی اسرافیل است؛ پس هرگاه پروردگار—که یادش جلیل باد—به وحی سخن بگوید، آن لوح به پیشانی اسرافیل می‌خورد، پس او در لوح می‌نگرد و آنچه را در آن است به جبرئیل وحی می‌کند.