تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَي الْكِبَرِ إِسْمٰاعِيلَ وَ إِسْحٰاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعٰاءِ » (ستایش خدایی را که در پیری و کهن‌سالی اسماعیل و اسحاق را به من بخشید، همانا پروردگار من شنونده و اجابت‌کنندهٔ دعاست). این آیه مانند جمله‌ای معترضه در میان فرازهای دعای اوست که یادآوریِ نعمت بزرگ خداوند در اثنای دعاهایش او را به آوردن آن برانگیخت؛ چراکه خداوند پس از گسسته شدن اسباب عادیِ فرزندآوری، دو فرزند شایسته همچون آن دو را به او بخشید، و این بخشش در پی استجابت دعای او برای داشتن فرزند بود؛ از این رو خداوند را بر آنچه به او بخشیده بود سپاس گفت و او را بر استجابت دعایش در این باره ستایش کرد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ تا ۴۱ با هم

بر این اساس، این دعای نقل‌شده از ابراهیم (ع) در این آیات، آخرین سخن و دعای ابراهیم (ع) است که خداوند متعال در کتاب خود آورده است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۷ و ۳۹ با هم

و این بخش از دعای حضرت ابراهیم (ع)، یعنی سخن او که می‌گوید: « رَبَّنٰا إِنِّي أَسْكَنْتُ -إلي قوله- اَلْمُحَرَّمِ » (پروردگارا، من ساکن ساختم... [تا] باحرمت تو)، شاهدی است بر آنچه پیش‌تر گفتیم که آن حضرت این دعا را در اواخر عمرش و پس از آنکه کعبه را بنا نهاد و مردمْ شهر مکه را ساختند و آن را آباد کردند، خوانده است؛ چنان‌که شاهد دیگر بر آن نیز این سخنِ اوست: « اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَي الْكِبَرِ إِسْمٰاعِيلَ وَ إِسْحٰاقَ » (ستایش خدایی را که در پیری و کهن‌سالی اسماعیل و اسحاق را به من بخشید).

تفسیر آیه‌های ۳۵، ۳۷ و ۳۹ با هم

و نیازی نیست آن اشکال را این‌گونه پاسخ دهیم که ابراهیم به سبب دانشی که خداوند به او آموخته بود می‌دانست که در آینده در آنجا خانه‌ای برای خدا خواهد ساخت، یا اینکه خانهٔ کعبه پیش از آن زمان وجود داشته و برخی گروه‌ها آن را ویران ساخته بودند، یا خداوند در طوفان [نوح] آن را به آسمان برده بود؛ و کاش می‌دانستم اگر با این دو توجیه، اشکال یادشده برطرف شود، اشکالی که بر پایهٔ این فرض متوجه ظاهرِ سخن او: «رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً» (پروردگارا، این شهر را امن بگردان) و ظاهر سخن دیگرش: « وَهَبَ لِي عَلَي الْكِبَرِ إِسْمٰاعِيلَ وَ إِسْحٰاقَ » (در پیری و کهن‌سالی اسماعیل و اسحاق را به من بخشید) می‌شود، چگونه پاسخ داده خواهد شد؟!

تفسیر آیه‌های ۳۵ تا ۴۱ با هم

از نکات لطیف در دعای ابراهیم (ع)، تفاوت در نداهای مکرر با واژه‌های «رَبِّ» (پروردگارِ من) و «رَبَّنَا» (پروردگارِ ما) است؛ به این صورت که در مواردی که دعا را به خودش اختصاص داده، به ویژگی‌های ویژهٔ خود یعنی پیشگامی و پیشوایی توجه داشته، و در مواردی که به خود و دیگران پیوند زده، به امورِ مشترک پرداخته است. ادامه در متن کامل