تفسیر آیهٔ ۶۲ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ لِفِتْيٰانِهِ اجْعَلُوا بِضٰاعَتَهُمْ فِي رِحٰالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهٰا إِذَا انْقَلَبُوا إِليٰ أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ » (و به غلامان خویش گفت: سرمایه‌شان را در بارهایشان بگذارید، شاید چون به سوی خانواده‌شان بازگردند آن را بشناسند، باشد که برگردند). «فِتیان» جمع «فَتیٰ» و به معنای غلام (جوان خدمتگزار) است. و راغب گفته است: «بضاعت، پاره‌ای درخور توجه از مال است که برای تجارت فراهم می‌شود؛ گفته می‌شود: "أبضع بضاعةً" و "ابتضعها"؛ خدای متعال می‌فرماید: « هٰذِهِ بِضٰاعَتُنٰا رُدَّتْ إِلَيْنٰا » (این سرمایهٔ ماست که به ما بازگردانده شده است [یوسف: ۶۵])، و خدای متعال می‌فرماید: « بِبِضٰاعَهٍ مُزْجٰاهٍ » (با سرمایه‌ای ناچیز [یوسف: ۸۸]). و اصل در این واژه «بَضْع» -با فتح باء- است، و آن پاره‌ای از گوشت است که "يُبْضَعُ" یعنی بریده می‌شود. [راغب] می‌گوید: و عبارت "فلانٌ بضعةٌ مني" بدین معناست که فلانی پاره‌تن من است؛ یعنی به دلیل نزدیکی‌اش به من، به‌منزلهٔ بخشی از پیکر من است. [او همچنین] می‌گوید: و «بِضْع» با کسر باء، مقداری است که از عدد ده جدا شده باشد، و این تعبیر برای عددهای بین سه تا ده به کار می‌رود، و گفته شده است: بلکه بالاتر از پنج و کمتر از ده است. (پایان سخن راغب)». و «رِحال» جمع «رَحْل» به معنای باردان و اسباب و اثاث است، و «انقلاب» یعنی بازگشتن.

و معنای آیه چنین است: یوسف (ع) به غلامانش فرمود: مال و سرمایهٔ آنان را که به عنوان بهای طعام خریداری‌شده پرداخته بودند در بارهایشان بگذارید، تا هنگامی که نزد خانواده‌شان برگشتند —و بارها را گشودند— آن را بشناسند، باشد که به سوی ما بازگردند و برادرشان را بیاورند؛ چرا که این کار در دل‌هایشان اثر می‌گذارد و آنان را برای بازگشت و بهره‌مندی از اکرام و احسان به طمع می‌اندازد.