تفسیر آیهٔ ۶۳ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَلَمّٰا رَجَعُوا إِليٰ أَبِيهِمْ قٰالُوا يٰا أَبٰانٰا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنٰا أَخٰانٰا نَكْتَلْ وَ إِنّٰا لَهُ لَحٰافِظُونَ » (پس چون نزد پدرشان بازگشتند، گفتند: ای پدر، سهمیهٔ پیمانه از ما بازداشته شد؛ پس برادرمان را همراه ما بفرست تا پیمانه دریافت کنیم، و ما قطعاً نگهبان او خواهیم بود). «اکتیال» به معنای دریافت طعام با پیمانه است، در صورتی که آن کالا از اقلام پیمانه‌ای باشد. راغب گفته است:

«کَیْل» همان پیمانه کردن طعام است. گفته می‌شود: «كلت له الطعام» (طعام را برایش پیمانه کردم) هرگاه خودت عهده‌دار پیمانه کردن برای او شوی؛ و «كلته الطعام» (با پیمانه به او طعام دادم) هرگاه با پیمانه به او بدهی؛ و «اكتلت عليه» هرگاه با پیمانه از او تحویل بگیری. خدای متعال می‌فرماید: « وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ الَّذِينَ إِذَا اكْتٰالُوا عَلَي النّٰاسِ-يَسْتَوْفُونَ- وَ إِذٰا كٰالُوهُمْ » (وای بر کم‌فروشان؛ کسانی که چون از مردم پیمانه می‌ستانند، کامل می‌گیرند و چون برای آنان پیمانه می‌کنند... [مطففین: ۱-۳]).

و سخن آنان که گفتند: « قٰالُوا يٰا أَبٰانٰا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ » (گفتند: ای پدر، پیمانه از ما بازداشته شد)؛ یعنی اگر برادرمان را نبریم و او با ما به مصر نیاید، [پیمانه از ما دریغ خواهد شد]؛ به دلیلِ ادامهٔ سخنشان که گفتند: « فَأَرْسِلْ مَعَنٰا أَخٰانٰا » (پس برادرمان را با ما بفرست). پس این سخن، خلاصه‌ای از ماجرایی است که میان آنان و عزیز مصر گذشت؛ مبنی بر دستوری که داد اگر برادر پدری‌شان را نزد او نیاورند از پیمانه منعشان کند. آنان این ماجرا را برای پدر بازگو می‌کنند و از او می‌خواهند برادر را همراهشان بفرستد تا بتوانند غله دریافت کنند و محروم نمانند.

و این سخن برادران که گفتند: « أَخٰانٰا » (برادرمان را)، ابراز مهربانی و دلسوزی بود تا خاطر پدر را از جانب خود آسوده سازند؛ درست مانند این سخنشان:

« وَ إِنّٰا لَهُ لَحٰافِظُونَ » (و ما قطعاً نگه‌دارندهٔ او هستیم)، با آن تأکید فراوانی که در بر دارد.