تفسیر آیهٔ ۳۴ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و دیگر اینکه کلام خدای متعال که می‌فرماید: « فَاسْتَجٰابَ لَهُ رَبُّهُ » (پس پروردگارش دعای او را اجابت کرد؛ یوسف: ۳۴)، اشاره دارد به اجابتِ آنچه این سخنِ او دربرداشت:

به همین سبب نیز خدای متعال می‌فرماید: « فَاسْتَجٰابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ » إلخ (پس پروردگارش دعای او را اجابت کرد و نیرنگشان را از او بگردانید...؛ یوسف: ۳۴)، و بازداشتنِ شر را از او به اجابتی پی‌درپی و دفعی نو‌به‌نو نسبت داده است.

خدای متعال می‌فرماید: « فَاسْتَجٰابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » (پس پروردگارش خواستهٔ او را اجابت کرد و نیرنگشان را از او بگردانید؛ چرا که او خود شنوای داناست؛ یوسف: ۳۴)؛ یعنی خداوند درخواست او را در بازگرداندن مکر آن زنان از وی اجابت فرمود، آن هنگام که گفت: « وَ إِلاّٰ تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ » (و اگر مکرشان را از من نگردانی، به‌سوی آنان میل می‌کنم؛ یوسف: ۳۳).

همانا او به سخنان بندگانش شنوا و به احوالِ آنان داناست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۳ و ۳۴ با هم

یعنی « وَ إِلاّٰ تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ » (و اگر مکرشان را از من نگردانی...) که در بر دارندهٔ معنای دعاست؛ و گواه بر این مطلب، آن است که بلافاصله فرمود: « فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ » (پس مکرشان را از او بگردانید؛ یوسف: ۳۴). بنابراین، اجابتِ دعایی نیست که او بر ضد خودش برای رفتن به زندان کرده باشد، چنان‌که برخی پنداشته‌اند.

تفسیر آیه‌های ۳۴ و ۳۵ با هم

از دلایل این مطلب، سخن بعدی پروردگار در ماجرای به زندان رفتن اوست که می‌فرماید: « ثُمَّ بَدٰا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا رَأَوُا الْآيٰاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتّٰي حِينٍ » (سپس پس از آنکه نشانه‌ها را دیدند، به نظرشان رسید که حتماً او را تا مدتی زندانی کنند؛ یوسف: ۳۵)؛ زیرا اگر آن سخن، دعایی برای زندانی شدن بود و خدای پاک و منزه آن را مستجاب کرده و زندان را برایش مقدر فرموده بود، دیگر تعبیر به «ثمّ» (سپس) و جدا ساختن این معنا از رخداد پیشین چندان مناسب نبود؛ پس در این نکته دقت کن.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳۰ تا ۳۴ با هم

[امام] فرمود: اما یوسف آن را پنهان نداشت و در شهر بازگو شد؛ چندان‌که زنانی از اهل شهر گفتند: «همسر عزیز از غلامش کام می‌طلبد!» این سخن به گوش آن زن رسید؛ پس در پی آنان فرستاد و برایشان مجلسی و طعامی آماده کرد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲۳ تا ۳۴ با هم

می‌گویم: عیاشی نیز در تفسیر خود، مضمونی نزدیک به همین را از ابوحمزه از آن حضرت(ع) با تفاوتی اندک نقل کرده است؛ و این سخن امام(ع) که فرمود: «قال معاذ الله إنا أهل بيت لا يزنون» (گفت: پناه بر خدا! ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۱ تا ۳۴ با هم

و در همان تفسیر، در حدیثِ گردآوردن زنان به دست زلیخا و بریدن دست‌هایشان آمده است: «فما أمسى يوسف(ع)في ذلك اليوم-حتى بعثت إليه كل امرأة رأته تدعوه إلى نفسها-فضجر يوسف في ذلك اليوم فقال: رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمّٰا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ-وَ إِلّٰا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ- وَ أَكُنْ مِنَ الْجٰاهِلِينَ فَاسْتَجٰابَ لَهُ رَبُّهُ-فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ . الحديث» (آن روز هنوز برای یوسف (ع) به شب نرسیده بود که هر زنی او را دیده بود، پیکی به سویش فرستاد و او را به سوی خود فراخواند؛ پس یوسف در آن روز به تنگ آمد و گفت: پروردگارا! ادامه در متن کامل