قَالُوٓاْ أَتَعۡجَبِينَ مِنۡ أَمۡرِ ٱللَّهِۖ رَحۡمَتُ ٱللَّهِ وَبَرَكَٰتُهُۥ عَلَيۡكُمۡ أَهۡلَ ٱلۡبَيۡتِۚ إِنَّهُۥ حَمِيدٞ مَّجِيدٞ
گفتند: «آیا از کار خدا تعجب می‌کنی؟ رحمت خدا و برکاتش بر شما اهل این خانه باد، که او ستوده و بزرگوار است.»
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بحث روایی
تفسیر آیه‌های ۷۲ و ۷۳ با هم
«...همان سخنی را که خدای عزوجل در قرآن بازگو کرده است؛ و فرشتگان نیز پاسخی را دادند که در کتاب خدا آمده است.»
تفسیر آیه‌های ۶۹ تا ۷۶ با هم
می‌گویم: این روایت — چنان‌که می‌بینی — ماجرای بشارت را به دو داستان تقسیم می‌کند: بشارت به ولادت اسماعیل، و بشارت به ولادت اسحاق که سال‌ها پس از اسماعیل به دنیا آمد. ادامه در متن کامل
اما آیات سورهٔ حجر فی‌نفسه این احتمال را دارد که بر بشارت به اسماعیل حمل شود؛ و آیات سورهٔ ذاریات نیز این احتمال را دارد که از رخدادهای پس از هلاکت قوم لوط سخن بگوید و بشارت به اسحاق و یعقوب در همان هنگام رخ داده باشد. ادامه در متن کامل
به‌طور خلاصه، مفاد آیات در سورهٔ هود این است که بشارت به اسحاق پیش از هلاکت قوم لوط واقع شد و مجادلهٔ ابراهیم (ع) در همان هنگام رخ داد. ادامه در متن کامل
حاصل آن‌که دربرداشتنِ بشارت به اسحاق و مجادلهٔ ابراهیم (ع) در آیات سورهٔ هود — که ظاهر در وقوع آن پیش از هلاکت قوم لوط است — اقتضا می‌کند بشارتِ ذکرشده در هر سه سورهٔ هود، حجر و ذاریات، یک داستان واحد باشد و آن، داستان بشارت به اسحاق پیش از وقوع عذاب است؛ و این نکته، روایت مزبور را به‌شدت سست و بی‌اعتبار می‌سازد. ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۷۳ سورهٔ هود، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۰، صفحهٔ ۳۲۵ تا ۳۳۱ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/11/73/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا أَ تَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ رَحْمَتُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ » (گفتند: آیا از کار خدا تعجب می‌کنی؟ رحمت خدا و برکاتش بر شما اهل این خانه باد، که او بسیار ستوده و بزرگوار است). «مَجد» همان بزرگواری و کرم است، و «مجید» یعنی بخشنده‌ای بسیارعطابخش؛ و معنای دیگر واژگان آیه پیش از این گذشت.
و سخن فرشتگان که: « أَ تَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ » (آیا از کار خدا تعجب می‌کنی؟)، استفهامی انکاری است؛ فرشتگان تعجب او را نکوهش کردند و بر او نپسندیدند، چراکه شگفتی تنها در جایی پیش می‌آید که علت امر ناشناخته باشد و کار بعید شمرده شود، در حالی که کاری که به خدای پاک و منزه نسبت دارد — همان که هر چه بخواهد انجام می‌دهد و بر هر چیزی تواناست — هیچ وجهی برای تعجب از آن وجود ندارد.
گذشته از این، خدای متعال خاندان ابراهیم را به عنایت‌های بزرگ و موهبت‌های والایی ویژه کرده بود که در میان همهٔ مردم تنها آنان از آن برخوردار بودند؛ پس هیچ دور از انتظار نیست اگر در کنار نعمت‌های پیشین که بر آنان فرود آمده، نعمت دیگری نیز به ایشان ارزانی دارد که در میان مردم ویژهٔ آنان باشد، و آن هم داشتن فرزندی از زن و شوهری کهنسال است که در حالت عادی از مانند آن دو فرزندی زاده نمی‌شود.
و به سبب همین نکته‌ای که یادآوری کردیم، فرشتگان در انکار تعجبی که از او مشاهده کردند، نخست به وی گفتند:
« أَ تَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ » (آیا از کار خدا تعجب می‌کنی؟)؛ پس کار را به خدا نسبت دادند تا بدین‌وسیله هرگونه شگفتی و بعیدشمردنی پایان یابد؛ زیرا برای ساحت الوهیت هیچ امری دشوار نیست و او آفرینندهٔ همه چیز است.
و دوم اینکه گفتند: « رَحْمَتُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ » (رحمت خدا و برکاتش بر شما اهل این خانه باد)؛ و با این سخن به او یادآوری کردند که خداوند رحمت و برکاتش را بر آنان، یعنی اهل این خانه، نازل کرده و آن را همواره همراهشان ساخته است؛ بنابراین دور نیست که زاده‌شدن فرزندی از دو همسر در سنی فراتر از سنِ معمول و مأنوسِ فرزندآوری، جلوه‌ای از همین رحمت و برکت باشد.
و این سخن خدای متعال که: « إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ » (بی‌تردید او بسیار ستوده و بزرگوار است)، در جایگاه بیان علّت برای سخن پیشین است که فرمود: « رَحْمَتُ اللّٰهِ وَ بَرَكٰاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ » (رحمت خدا و برکاتش بر شما اهل این خانه باد)؛ یعنی خدای متعال سرچشمهٔ هر کار ستوده و منشأ هر بزرگواری و بخشش است، و از رحمت و برکات خود بر هر کس از بندگانش که بخواهد، فیض می‌بخشد.