تفسیر آیهٔ ۸۹ سورهٔ یونس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمٰا فَاسْتَقِيمٰا وَ لاٰ تَتَّبِعٰانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ » ([خداوند] فرمود: دعای شما دو تن برآورده شد؛ پس استقامت ورزید و هرگز راه نادانان را نپیمایید). بنا بر آنچه سیاق آیه نشان می‌دهد، این خطاب به موسی و هارون است؛ در حالی که در آیهٔ گذشته دعا فقط از زبان موسی حکایت شده بود. این نکته نظر مفسران را تأیید می‌کند که گفته‌اند: موسی (ع) دعا می‌کرد و هارون «آمین» می‌گفت، و آمین گفتن نیز خود دعا است؛ بنابراین هر دو با هم دعا می‌کردند، هرچند متن دعا تنها از آنِ موسی (ع) بود.

«استقامت»، پایداری و ثبات بر کار است؛ و این پایداری از سوی آن دو بزرگوار (ع)، ایستادگی بر دعوت به سوی خدا و زنده داشتن کلمهٔ حق است. و مقصود از «کسانی که نادانند»، افراد جاهل از قوم بنی‌اسرائیل هستند که موسی (ع) نیز آنان را به نادانی توصیف کرده بود، چنان‌که در سخن او آمده است: «قٰالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ» (اعراف: ۱۳۸) ــ «[موسی] گفت: شما گروهی نادانید».

و معنای آیه چنین است: خداوند در خطاب به موسی و هارون «قال» (فرمود): « قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمٰا » (دعای شما دو تن برآورده شد)؛ یعنی درخواستِ عذاب دردناک برای فرعون و بزرگان قومش، و تباه شدن اموالشان، و سخت‌گشتن دل‌هایشان به اجابت رسید؛ « فَاسْتَقِيمٰا » (پس پایدار باشید) و بر آنچه بدان مأمور شده‌اید ــ از دعوت به سوی خدا و زنده نگه‌داشتن کلمهٔ حق ــ استوار بمانید، « وَ لاٰ تَتَّبِعٰانِّ » (و البته پیروی نکنید) از « سَبِيلَ الَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ » (راه نادانان)؛ یعنی به آنچه از روی هوس‌های نفسانی و انگیزه‌های شهوانی بر شما پیشنهاد می‌کنند پاسخ مثبت ندهید. در این تعبیر، نوعی اشاره است به اینکه آنان به‌زودی اموری را مطالبه خواهند کرد که دربردارندهٔ احیای سنت قومی و روش جاهلیِ گذشته‌شان است.

کوتاه سخن آنکه آیه، یادآور اجابت دعای آن دو است که متضمن عذاب فرعون و اشراف قومش و بی‌توفیق ماندنشان از ایمان بود، و این امر را به آن دو وعده می‌دهد؛ و از همین رو در آیهٔ بعد، وفای خدای متعال به این وعده با ویژگی‌های خاص آن یادآوری شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸۹ و ۹۰ با هم

در دعای موسی و هارون چیزی نبود که بر فوری بودن یا مهلت داشتنِ عذاب فرعونیان دلالت کند؛ و سیاق آیه‌ای که بر پذیرش و استجابت دعا دلالت دارد (یونس: ۸۹)، و همچنین آیه‌ای که از چگونگی تحقق آن خبر می‌دهد (یونس: ۹۰)، بر همین منوال جریان یافته است.

در مجمع‌البیان از ابن‌جریح نقل شده است: «أن فرعون مكث بعد هذا الدعاء أربعين سنه» (فرعون پس از این دعا چهل سال درنگ کرد [و زنده ماند]). طبرسی می‌گوید: این مطلب از امام صادق (ع) نیز روایت شده است؛ و در الاحتجاج هم آن را از آن حضرت (ع) آورده، و همچنین در الکافی و تفسیر عیاشی از هشام بن سالم از امام صادق (ع)، و در تفسیر قمی از پدرش، از نوفلی، از سکونی، از آن حضرت (ع) روایت شده است.