تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ یونس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّهِ أَيّٰامٍ » (پروردگار شما آن خدایی است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید). چون در آیهٔ پیشین شگفتیِ آنان از نزول وحی (یعنی قرآن) بر پیامبر (ص) و تکذیبشان با جادوگر نامیدن او یاد شد، خدای متعال آغاز به تبیینِ آنچه تکذیب کرده بودند از دو جهت فرمود: یکی از این جهت که معارف قرآنیِ مورد تکذیب آنان، حقیقتی بی‌چون‌وچراست، و دیگر از این جهت که قرآنی که آن را سحر نامیدند، کتابی الهی و حق است و هیچ بهره‌ای از سحرِ باطل ندارد.

پس کلام الهی: « إِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ » (پروردگار شما همان خداست) تا پایان آیه، آغاز بیان جهت نخست است؛ یعنی آنچه پیامبر (ص) شما را بدان فرامی‌خواند و قرآن به شما می‌آموزد، حقیقتی بی‌تردید است و پیروی از آن بر شما واجب است.

و معنا چنین است: ای گروه مردم، پروردگار شما همان خدایی است که سراسر این جهان مشهود را آفرید؛ آسمان‌ها و زمینش را در شش روز خلق کرد؛ سپس بر عرش قدرتش استیلا یافت و در جایگاه تدبیری ایستاد که هر تدبیر و اداره‌ای بدان پایان می‌پذیرد، پس به تدبیر کار جهان پرداخت. و هنگامی که هر تدبیری بی‌هیچ یاری‌خواهی از معینی یا تکیه بر دستیارانی تنها به او منتهی گردد، هیچ موجودی نمی‌تواند در تدبیر کاری از کارها میانجیگری کند — که همان شفاعت است — مگر پس از اذن خدای متعال. بنابراین او سبحانه سبب اصلی است که هیچ سببی اصالتاً جز او نیست، و دیگر اسباب تنها به سبب‌سازیِ او سبب‌اند و پس از اذن او شفیع به شمار می‌آیند.

و چون چنین است، خدای متعال همان پروردگار شماست که کارتان را تدبیر می‌کند، نه غیر او از معبودانی که به‌جای خدا به عنوان ارباب و شفیعانی نزد او برگرفته‌اید. و این همان مراد از کلام الهی است که فرمود: « ذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَ فَلاٰ تَذَكَّرُونَ » (این است خدا، پروردگار شما؛ پس او را بپرستید، آیا پند نمی‌گیرید؟)؛ یعنی چرا با تأمل در معنای الوهیت و خلقت و تدبیر، از نظر فکری به این حقیقت روشن منتقل نمی‌شوید که خدا پروردگار شماست و هیچ پروردگاری جز او نیست؟

و سخن در بیان معنای عرش، شفاعت، اذن و جز آن، پیش‌تر ذیل این کلام خدای متعال گذشت:

« إِنَّ رَبَّكُمُ اللّٰهُ» (اعراف: ۵۴) در جلد هشتم کتاب.