تفسیر آیهٔ ۹۶ سورهٔ توبه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَرْضيٰ عَنِ الْقَوْمِ الْفٰاسِقِينَ » (برای شما سوگند یاد می‌کنند تا از آنان خشنود شوید؛ پس اگر شما هم از آنان خشنود گردید، قطعاً خداوند از گروه نافرمان خشنود نمی‌شود) [توبه: ۹۶]. یعنی این سوگندخوردنِ آنان، همان‌گونه که دست‌آویزی برای منصرف‌کردن شما از برخورد با ایشان بود تا [از سرزنش] در امان بمانند و همچنین برای دستیابی به خشنودی شماست. اما روی‌گردانی [از آنان] را در پیش بگیرید؛ چراکه آنان پلیدند و شایسته نیست پاکی و طهارت ایمان با پلیدیِ نفاق و دروغ و آلودگیِ کفر و نافرمانی روبه‌رو شود. و اما دربارهٔ خشنودی، بدانید که اگر شما هم از آنان خشنود شوید، خداوند به سبب نافرمانی‌شان از آنان خشنود نخواهد شد، و خدا از گروه نافرمانان خشنود نمی‌گردد.

بنابراین مراد این است که اگر از آنان خشنود شوید، از کسانی خشنود شده‌اید که خدا از ایشان راضی نیست؛ یعنی بر خلاف خشنودیِ الهی رضایت داده‌اید، در حالی که برای مؤمن شایسته نیست به چیزی خشنود شود که پروردگارش را به خشم می‌آورد. از این رو، این بیان رساترین کنایه از نهی مؤمنان از خشنودی از منافقان است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۹۵ و ۹۶ با هم

و در تفسیر قمی آمده است: هنگامی که پیامبر (ص) از تبوک بازگشت، یاران مؤمنِ ایشان متعرض منافقان می‌شدند و آنان را آزار می‌دادند؛ پس خداوند این آیه را نازل کرد: « سَيَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ » (هنگامی که به سوی آنان بازگردید برای شما به خدا سوگند می‌خورند تا از آنان صرف‌نظر کنید...) تا پایانِ این دو آیه (توبه: ۹۵-۹۶).

و در مجمع‌البیان آمده است: گفته شده این آیات دربارهٔ جَدّ بن قَیس و مُعَتِّب بن قُشَیر و یارانشان از منافقان نازل شد که هشتاد مرد بودند، و هنگامی که پیامبر (ص) در بازگشت از تبوک به مدینه وارد شد، فرمود:

«لا تجالسوهم و لا تكلّموهم» (با آنان همنشینی نکنید و با آنان سخن نگویید)؛ این سخن از ابن‌عباس روایت شده است.