أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ
خدا برای آنان بهشت‌هایی آماده کرده است که از زیرِ [درختان] آن‌ها نهرها جاری است و در آن جاودانه‌اند؛ این همان کامیابی بزرگ است.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۸۸ و ۸۹ با هم
از همین رو می‌بینیم که خدای سبحان هرگاه وعده‌ای می‌دهد، آن را به عنوانی از عناوین عمومی مانند ایمان و عمل صالح وابسته می‌سازد؛ وعدهٔ نیکو همراه با همان عنوان جریان می‌یابد، بدون آنکه آن را به اشخاصی معین اختصاص دهد تا با جمع میان تکلیف و ایمنی‌بخشیدن [از هرگونه بازخواست]، ناسازگاری پدید آید؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: « وَعَدَ اللّٰهُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ جَنّٰاتٍ» (توبه: ۷۲: «خداوند به مردان و زنان باایمان باغ‌هایی [از بهشت] وعده داده است...»)، و خدای متعال می‌فرماید: « مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَي الْكُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَيْنَهُمْ -إلي أن قال- وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَهً وَ أَجْراً عَظِيماً» (فتح: ۲۹: «محمد پیامبر خداست و کسانی که با او هستند بر کافران سخت‌گیر و در میان خود مهربانند... -تا آنجا که فرمود- خدا به کسانی از آنان که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، آمرزش و پاداشی بزرگ وعده داده است»).
تفسیر آیهٔ ۸۹ سورهٔ توبه، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۹، صفحهٔ ۳۶۱ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/9/89/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « أَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِي » (خداوند برای آنان بهشت‌هایی آماده ساخته است که از زیر درختانش نهرها روان است...). «إعداد» به معنای مهیا ساختن و آماده کردن است؛ و اینکه به جای وعده دادن، از «آماده ساختن» تعبیر فرمود به این سبب است که امور به فرجام و سرانجام خود وابسته‌اند. اگر این کلامْ وعده می‌بود—آن هم وعده به همهٔ کسانی که همراه پیامبر ایمان آورده بودند—به حکمی قطعی تبدیل می‌گشت که وفایش بر خدا واجب بود؛ چه آن وعده‌یافتگان بر پاکی ایمان و شایستگی کردارشان باقی می‌ماندند و چه مسیر خود را تغییر می‌دادند، چراکه خدا هرگز خلاف وعده نمی‌کند.
در حالی که مبانی و اصول قرآنی چنین چیزی را نمی‌پذیرد، و فطرت سلیم نیز خشنود نمی‌شود که به خدای پاک و منزه نسبت داده شود که تنها به سبب کردار شایسته‌ای از سوی یک شخص، مهر آمرزش و بهشت حتمی بر پیشانی‌اش بزند و سپس او را در هر آنچه بخواهد و اراده کند، به حال خود رها سازد.