تفسیر آیهٔ ۲۳ سورهٔ غاشیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِلاّٰ مَنْ تَوَلّٰي وَ كَفَرَ » (مگر کسی که روی برتافت و کافر شد). این استثنا از مفعولِ محذوفِ جملهٔ پیشین یعنی « فَذَكِّرْ » (پند ده) است، و در تقدیر چنین است: مردم را پند ده، مگر کسی از ایشان را که از پند روی گردانْد و کفر ورزید؛ زیرا پند دادنِ او بیهوده است و فایده‌ای در بر ندارد. و روشن است که روی‌گردانی و کفر تنها پس از پند رخ می‌دهد؛ ازاین‌رو آنچه با استثنا نفی شده، پند دادنِ مجدد پس از پند اول است؛ گویی فرموده است: آنان را پند ده و بر پند دادن تداوم بخش، مگر کسی را که پندش دادی و او از آن روی برتافت و کافر شد؛ که در این صورت ادامه دادنِ تذکر به او بر عهدهٔ تو نیست، بلکه از او روی بگردان، تا خدا او را به بزرگ‌ترین عذاب کیفر دهد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۱ تا ۲۴ با هم

بنابراین، فرمودهٔ خدای متعال: « فَذَكِّرْ -إلي أن قال- إِلاّٰ مَنْ تَوَلّٰي وَ كَفَرَ فَيُعَذِّبُهُ اللّٰهُ الْعَذٰابَ الْأَكْبَرَ » (پس پند ده... ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲۲ تا ۲۴ با هم

و گفته‌اند: استثنا از ضمیر « عَلَيْهِمْ » در فرمودهٔ « لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » (بر آنان چیره و مسلط نیستی) است، و معنا چنین است: تو بر آنان مسلط نیستی، مگر بر هریک از آنان که از پند و یادآوری روی برگرداند و بر کفر پایدار بماند؛ که در این صورت، خداوند تو را بر او چیره می‌سازد و به جهاد فرمانت می‌دهد، تا با او بجنگی و او را بکشی.

تفسیر آیه‌های ۲۳ و ۲۴ با هم

و گفته‌اند: استثنا منقطع است و معنا این است که: تو بر آنان مسلط نیستی، ولی هرکدام از آنان که روی گرداند و کفر ورزید، خداوند او را به بزرگ‌ترین عذاب کیفر می‌دهد؛ اما وجهی که ما پیش‌تر آوردیم، راجح‌تر (برتر) و به صواب نزدیک‌تر است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۲ و ۲۳ با هم

می‌گویم: در این روایت هیچ دلالتی نیست بر اینکه استثنا [در آیهٔ بعد: «إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَ كَفَرَ»] از ضمیرِ « عَلَيْهِمْ » باشد، و این مطلب روشن است.

تفسیر آیه‌های ۲۳ تا ۲۶ با هم

و در همان کتاب، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) آمده است که دربارهٔ این سخن خدای متعال: « إِلاّٰ مَنْ تَوَلّٰي وَ كَفَرَ » (غاشیه: ۲۳) فرمود: مراد کسی است که پند نگیرد و تو را تصدیق نکند، و ربوبیت مرا انکار کند و به نعمتم ناسپاس شود. ادامه در متن کامل