تفسیر آیهٔ ۲۲ سورهٔ غاشیه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » (تو بر آنان چیره و مسلط نیستی). واژهٔ «المصيطر»—که اصل آن «المسيطر» است—به معنای فردِ مسلط است؛ و این جمله، بیان و تفسیری است برای سخن پیشین که فرمود: « إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَكِّرٌ » (تو فقط پنددهنده‌ای).

بحث روایی

و در همان تفسیر، دربارهٔ فرمودهٔ خدای متعال: « لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » (بر آنان چیره و مسلط نیستی) آمده است که فرمود: نه نگهبان بر آنانی و نه ثبت‌کنندهٔ اعمالشان.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۱ تا ۲۴ با هم

بنابراین، فرمودهٔ خدای متعال: « فَذَكِّرْ -إلي أن قال- إِلاّٰ مَنْ تَوَلّٰي وَ كَفَرَ فَيُعَذِّبُهُ اللّٰهُ الْعَذٰابَ الْأَكْبَرَ » (پس پند ده... ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲۲ تا ۲۴ با هم

و گفته‌اند: استثنا از ضمیر « عَلَيْهِمْ » در فرمودهٔ « لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » (بر آنان چیره و مسلط نیستی) است، و معنا چنین است: تو بر آنان مسلط نیستی، مگر بر هریک از آنان که از پند و یادآوری روی برگرداند و بر کفر پایدار بماند؛ که در این صورت، خداوند تو را بر او چیره می‌سازد و به جهاد فرمانت می‌دهد، تا با او بجنگی و او را بکشی.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۱ و ۲۲ با هم

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌ابی‌شیبه، احمد، عبد بن حمید، مسلم، ترمذی، نسائی، ابن‌ماجه، ابن‌جریر، حاکم، ابن‌مردویه و بیهقی در «الاسماء و الصفات» از جابر روایت کرده‌اند که گفت:

پیامبر خدا (ص) فرمود: «أمرت أن أقاتل الناس حتي يقولوا:لا إله إلا الله-فإذا قالوها عصموا مني دماءهم و أموالهم إلا بحقها-و حسابهم علي الله» (من مأمور شده‌ام با مردم پیکار کنم تا بگویند معبودی جز خدا نیست؛ پس هرگاه این سخن را بگویند، خون و اموالشان را از من در امان داشته‌اند مگر به حقِ آن [و طبق احکام دین]، و حسابشان با خداست.) سپس خواند: « فَذَكِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَكِّرٌ لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » (غاشیه: ۲۱-۲۲؛ پس پند ده که تو فقط پنددهنده‌ای، بر آنان مسلط و چیره نیستی).

تفسیر آیه‌های ۲۲ و ۲۳ با هم

می‌گویم: در این روایت هیچ دلالتی نیست بر اینکه استثنا [در آیهٔ بعد: «إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَ كَفَرَ»] از ضمیرِ « عَلَيْهِمْ » باشد، و این مطلب روشن است.