تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ بروج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ السَّمٰاءِ ذٰاتِ الْبُرُوجِ » (سوگند به آسمانِ دارای برج‌ها). «البروج» جمع «برج» به معنای امر آشکار و پدیدار است و کاربرد آن بیشتر در قصر بلند است؛ زیرا در برابر دیدگان ناظران آشکار و نمایان است. همچنین ساختمانی را که برای دفاع روی دیوار شهر می‌سازند برج می‌نامند و در این آیه نیز همین معنا مراد است؛ به دلیل فرمودهٔ خدای متعال: «وَ لَقَدْ جَعَلْنٰا فِي السَّمٰاءِ بُرُوجاً وَ زَيَّنّٰاهٰا لِلنّٰاظِرِينَ وَ حَفِظْنٰاهٰا مِنْ كُلِّ شَيْطٰانٍ رَجِيمٍ» (حجر: ۱۷؛ و همانا در آسمان برج‌هایی نهادیم و آن را برای بینندگان آراستیم و آن را از هر شیطان رانده‌شده‌ای پاس داشتیم). بنابراین، مراد از برج‌ها جایگاه‌های ستارگان در آسمان است.

از این رو روشن می‌شود که تفسیر «بروج» به برج‌های دوازده‌گانهٔ اصطلاحی در ستاره‌شناسی نادرست است. در این آیه سوگند به آسمانی یاد شده که به وسیلهٔ برج‌ها محافظت می‌شود؛ و تناسب این سوگند با داستانی که پس از این به آن اشاره خواهد شد و سپس با تهدید و وعدهٔ بعد از آن پنهان نیست، و به آن اشاره خواهیم کرد.

بحث روایی

در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌مردویه از جابر بن عبدالله روایت کرده است که از پیامبر (ص) پرسیدند دربارهٔ « اَلسَّمٰاءِ ذٰاتِ الْبُرُوجِ » (سوگند به آسمانِ دارای برج‌ها) و ایشان فرمود: «الكَواكِب» (ستارگان). و از آیهٔ « اَلَّذِي جَعَلَ فِي السَّمٰاءِ بُرُوجاً » (آن‌که در آسمان برج‌هایی نهاد [فرقان: ۶۱]) پرسیدند، فرمود: «الكَواكِب» (ستارگان). گفته شد: پس معنای « بُرُوجٍ مُشَيَّدَهٍ » (برج‌های استوار و برافراشته [نساء: ۷۸]) چیست؟ فرمود: «قُصُور» (کاخ‌ها).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

گویی چنین گفته شده است: سوگند به آسمانِ دارای برج‌ها که خداوند به وسیلهٔ آن‌ها شیاطین را از آسمان دفع می‌کند، که بی‌گمان خداوند کید شیاطین و پیروان کافرشان را از ایمان مؤمنان دور خواهد ساخت؛ و سوگند به روز موعود که در آن به مردم جزای کارهایشان داده می‌شود؛ و سوگند به شاهدی که اعمال آن کافران و آنچه را با مؤمنان به‌خاطر ایمان به خدا انجام می‌دهند می‌بیند و گواهی می‌دهد؛ و سوگند به رخدادی مشهود که همگان آن را خواهند دید و مشاهده خواهند کرد؛ بی‌گمان کسانی که مردان و زنان مؤمن را شکنجه دادند... تا پایان دو آیه.

تفسیر آیه‌های ۱، ۲، ۳، ۴، ۱۰ و ۱۱ با هم

سپس باید دانست که جوابِ قسمْ حذف شده است و آیهٔ « إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ » (همانا کسانی که مردان و زنان مؤمن را شکنجه کردند) تا پایان دو آیه بر آن دلالت می‌کند؛ و همچنین کلام الهی یعنی « قُتِلَ أَصْحٰابُ الْأُخْدُودِ » (مرگ بر یاران گودال آتش) و آیات بعد بر آن اشاره دارد. ادامه در متن کامل