تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ انفال

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

در برخی روایات آمده است که عبارت «نعم المولي و نعم النصير» (چه نیکو سرپرستی و چه نیکو یاوری) از نام‌های نیکوی خداوند (اسماء حسنی) است. در این صورت، بی‌تردید مقصود از «اسم»، غیر از نام به معنای اصطلاحیِ آن است، بلکه مراد هر عبارتی است که با لفظ خود به موردی از مصادیق اختصاص یابد؛ چنان‌که نظیر این کاربرد دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « لاٰ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاٰ نَوْمٌ » (نه چُرتی او را فرامی‌گیرد و نه خوابی) نیز وارد شده است. بحث کامل دربارهٔ اسماء حسنی پیش‌تر ذیل کلام خدای متعال که می‌فرماید: « وَ لِلّٰهِ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنيٰ» (اعراف: ۱۸۰) در جلد هشتم این کتاب گذشت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۹ و ۴۰ با هم

[این سخن که فتنه‌ای نباشد] کنایه از ناتوان کردن کافران با پیکار است، تا دیگر به کفر خویش مغرور نشوند و فتنه‌ای درنیندازند که مؤمنان بدان گرفتار آیند و دین یکسره از آنِ خدا شود، به گونه‌ای که هیچ‌کس به خلاف آن دعوت نکند. و این که می‌فرماید: « فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللّٰهَ بِمٰا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » (پس اگر دست برداشتند، بی‌تردید خدا به آنچه انجام می‌دهند بیناست)، مقصود از آن دست کشیدن از پیکار است؛ و از همین رو در پیِ آن عبارتی چون « فَإِنَّ اللّٰهَ بِمٰا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » (خدا به آنچه انجام می‌دهند بیناست) آورد؛ یعنی در این هنگام خداوند دربارهٔ آنان به شیوه‌ای متناسب با کردارشان داوری می‌کند، و او به اعمالشان بیناست. همچنین مقصود از سخن الهی: « وَ إِنْ تَوَلَّوْا » (و اگر روی برتافتند) تا پایان آیه، این است که اگر از بازایستادن روی گرداندند، از پیکار دست نکشیدند و فتنه را رها نکردند، بدانید که خدا سرپرست و یاور شماست؛ پس با دلی آرام و تکیه بر یاریِ خدا با آنان بجنگید، که او چه نیکو سرپرست و چه نیکو یاوری است.

تفسیر آیه‌های ۳۸ تا ۴۰ با هم

برخی از مفسران دربارهٔ معنای «انتهاء» (دست کشیدن)، «مغفرت» (آمرزش) و دیگر واژه‌های این سه آیه، وجوه و دیدگاه‌هایی آورده‌اند که پرداختن به آن‌ها فایدهٔ چندانی ندارد؛ از این رو از بیانشان گذشتیم.