تفسیر آیهٔ ۳۶ سورهٔ مرسلات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۵ و ۳۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « هٰذٰا يَوْمُ لاٰ يَنْطِقُونَ وَ لاٰ يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ » (امروز روزی است که سخن نمی‌گویند و به آنان اجازه داده نمی‌شود تا عذرخواهی کنند). اشاره در این‌جا به «روز فصل» (روز جداسازی حق از باطل) است؛ و مراد از اجازه، اجازه در سخن‌گفتن یا در عذرخواهی است.

و عبارتِ « فَيَعْتَذِرُونَ » به « يُؤْذَنُ » عطف شده و همراه با آن در سیاق نفی قرار گرفته است؛ و معنا چنین است: این روز، روزی است که مردمِ حاضر در محشر در آن سخن نمی‌گویند و به آنان در سخن‌گفتن یا عذرخواهی کردن اجازه‌ای داده نمی‌شود، از این‌رو عذرخواهی نمی‌کنند. نفی سخن‌گفتن در این‌جا با اثبات آن در آیاتی دیگر منافاتی ندارد؛ زیرا قیامت جایگاه‌ها و موقف‌های فراوان و گوناگونی دارد که در برخی از آن‌ها بازخواست می‌شوند و سخن می‌گویند، و در برخی دیگر بر دهان‌هایشان مُهر نهاده می‌شود و سخن نمی‌گویند.

و این مطلب پیش‌تر در تفسیر کلام خدای متعال: «يَوْمَ يَأْتِ لاٰ تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ» (هود: ۱۰۵) گذشت و می‌توان بدان مراجعه کرد.