تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ مدثر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ »؛ آنچه سیاقِ آیات به دست می‌دهد و با مقام سازگار است، این است که مقصود از «منّت»، تباه و ناگوار ساختنِ احسان با یادآوریِ آن به کسی است که به او نیکی شده است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «لاٰ تُبْطِلُوا صَدَقٰاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذيٰ» (بقره: ۲۶۴) و می‌فرماید: «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا» (حجرات: ۱۷). و مقصود از «استکثار»، بسیار دیدن و فراوان پنداشتنِ کار است، نه طلبِ فزونی.

و معنا چنین است: پیروی‌ات از این فرمان‌ها و برخاستنت به هشدار و پروردگارت را بزرگ شمردنت و پاکیزه ساختنِ جامه‌ات و دوری گزیدنت از پلیدی را منّت مگذار، در حالی که آن را بسیار بدانی و از آن به شگفت آیی؛ چراکه تو تنها بنده‌ای هستی که اختیاری از خود نداری، جز آنچه خدا اختیارت بخشیده و بر آن توانایت ساخته است، و او مالکِ همان چیزی است که به تو داده و توانا بر همان چیزی است که تو را بر آن توانمند ساخته؛ پس فرمان از آنِ اوست و بر تو فرمان‌برداری لازم است.

و مفسران دربارهٔ آیه وجوهِ دیگری از تفسیر بیان کرده‌اند که چندان با سیاق سازگار نیست؛ ازجمله گفته شده است: معنا این است که بخششی مکن تا بیش از آن به تو بازگردانده شود.

و گفته شده است: معنا این است که آنچه را خدا از نبوت و قرآن به تو ارزانی داشته، بر مردم منّت مگذار در حالی که پاداشِ آن را بسیار بشماری.

و گفته شده است: یعنی ابلاغِ رسالت را بر امتِ خود منّت مگذار.

و گفته شده است: معنا این است که با بسیار شمردن طاعت‌هایت، در عملِ خود سستی مکن.

و گفته شده است: معنا این است که با بخششِ خود بر مردم منّت مگذار، در حالی که آن را زیاد می‌شماری.

و گفته شده است: یعنی هرگاه بخششی کردی، آن را برای پروردگارت ببخش و شکیبایی کن تا خودِ او به تو پاداش دهد.

و گفته شده است: این آیه نهی از ربای حرام است؛ یعنی چیزی نبخش به این نیّت و خواسته که بیشتر از آنچه داده‌ای به تو بازگردانده شود.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ » (و منّت مگذار به این نیّت که فزونی طلبی)، در روایت ابوالجارود آمده است که امام می‌فرماید:

«لا تعط تلتمس أكثر منها»؛ چیزی نبخش به این قصد که بیش از آن را طلب کنی.