تفسیر آیهٔ ۲۵ سورهٔ معارج

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

و در «کافی» به سند خود از صفوان جمّال از امام صادق (ع) روایت کرده که دربارهٔ سخن خدای عز و جل: « لِلسّٰائِلِ وَ الْمَحْرُومِ » (برای نیازمند و محروم) فرمود: محروم همان مُحارَف (شخص بی‌بهره از روزی) است؛ کسی که در خرید و فروش، از دسترنج خود محروم مانده است.

می‌گوید: و در روایتی دیگر از امام باقر و امام صادق (ع) آمده است که فرمودند: محروم مردی است که عقلش عیب و کاستی ندارد، اما در روزی بر او گشایش داده نشده و بی‌روزی (محارف) است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۴ و ۲۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِينَ فِي أَمْوٰالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسّٰائِلِ وَ الْمَحْرُومِ » (و کسانی که در اموالشان حقی معین است، برای نیازمندِ خواهنده و محروم). برخی آن را به زکات واجب تفسیر کرده‌اند؛

و در حدیثی از امام صادق (ع) آمده است: «حق معلوم، از زکات نیست؛ بلکه مقدار معینی است که به فقیران انفاق می‌کنند. و سائل، فقیری است که درخواست کمک می‌کند، و محروم، فقیری است که خویشتن‌داری و عفت می‌ورزد و درخواست نمی‌کند.» سیاق آیه نیز مؤید همین معناست؛ زیرا برای زکات، مصارفِ مشخصی در این فرمودهٔ خدا هست: «إِنَّمَا الصَّدَقٰاتُ لِلْفُقَرٰاءِ وَ الْمَسٰاكِينِ وَ الْعٰامِلِينَ عَلَيْهٰا وَ الْمُؤَلَّفَهِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقٰابِ وَ الْغٰارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَهً مِنَ اللّٰهِ» (زکات‌ها تنها برای نیازمندان، بینوایان، کارگزارانِ گردآوری آن، کسانی که دل‌هایشان جلب می‌شود، برای آزادی بردگان، بدهکاران، در راه خدا و در راه ماندگان است؛ تکلیفی است از سوی خدا) (توبه: ۶۰)، و چنان‌که ظاهر آیه نشان می‌دهد، زکات به سائل و محروم اختصاص ندارد.