تفسیر آیهٔ ۷۲ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَنْجَيْنٰاهُ وَ الَّذِينَ مَعَهُ بِرَحْمَهٍ مِنّٰا » تا آخر آیه («پس او و کسانی را که با او بودند، با رحمتی از سوی خود نجات دادیم...»). نکره آمدنِ «رحمت» برای دلالت بر نوع است؛ یعنی با نوعی خاص از رحمت، و آن رحمتی است ویژهٔ مؤمنان که همان یاریِ وعده‌داده‌شده به آنان است. خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا لَنَنْصُرُ رُسُلَنٰا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا وَ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهٰادُ» (غافر: ۵۱؛ «ما بی‌تردید پیامبران خود و کسانی را که ایمان آورده‌اند، در زندگی دنیا و روزی که گواهان برمی‌خیزند، یاری می‌کنیم»)، و فرمود: «وَ كٰانَ حَقًّا عَلَيْنٰا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ» (روم: ۴۷؛ «و یاری کردن مؤمنان حقی بر عهدهٔ ما بود»).

و سخن خدای متعال که: « وَ قَطَعْنٰا دٰابِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا » تا آخر آیه («و ریشهٔ کسانی را که آیات ما را تکذیب کردند، برکندیم»)، کنایه از هلاک ساختن آنان و بریدن نسلشان است؛ زیرا «دابر» به چیزی گفته می‌شود که در پی چیزی دیگر و از پشت سر آن می‌آید؛ از این رو گاه امرِ گذشته بدان وصف می‌شود مانند «أَمْسِ الدّابِر» (دیروزِ سپری‌شده)، و گاه امرِ آینده و پسین به آن توصیف می‌گردد مانند «دابِرُ القَوْم» که واپسین فردِ قوم است. پس نسبت دادنِ قطع (ریشه‌کن کردن) به «دابر» با این عنایت است که نسلِ پسین، دنباله‌ای پیوسته به انسان در پیوندی امتدادیافته است، و نابودی انسان بدین شیوه، گویی بریدنِ این پیوندِ پیوسته میان او و نسل اوست.